سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 414

وجوب دارد. اما این راه دیگر اظهریّت نسبت به هیئت افعل را اثبات نمی کند، این راه می تواند اصل ظهور در وجوب را همانند هیئت افعل دلالت داشته باشد.

ما باید ملاحظه کنیم و از آن راههای که برای دلالت هیئت افعل بر وجوب ذکر شده بود، و هر راهی ظهور هیئت افعل را در وجوب نتیجه می داد، حالا باید این جملات خبریّه را که در مقام بیان حکم و انشاء صادر شده و واقع شده، بررسی کنیم تا نتیجتا هم اصل ظهور در وجوب را استفاده کنیم، در مقابل آن کسی که به طور کلّی ظهور در وجوب را انکار می کند، او می گوید: - در کفایه هم به آن اشاره شده است - این جمل خبریّه ای که در مقام انشاء واقع شده، استعمال مجایز است، اگر این استعمال مجازی در وجوب استعما شده باشد، مجاز. اگر در استحباب هم استعما شده باشد، مجاز است، و هیچ یک از این دو مجاز بر دیگری ترجیح ندارد، اقربیّت هم در هیچ کدام مطرح نیست، دو معنای مجازی متساوی در عرض هم، اگر قرینه ای نسبت به تعیین یکی از این دو معنای مجازی وجود نداشته باشد، شما نه می توانید حمل بر وجوب کنید، نه حمل بر استحباب، اینجا در حقیتق اجمالی در رابطه با معنای مجازی مطرح است. مثل این که ما بدانیم لفظ در غیر موضوع له استعما شده، اما ندانیم آن غیر موضوع له عبارت از چیست؟ معیّنا و مشخصا برای ما روشن نباشد، و محتمل و مردّد بین دو تا یا بیش از دو تا باشد. بعضی در اینجا با این مسأله به این صورت برخورد کرده اند. در جریان اصل مسأله و این خصوصیّات، مخصوصا نظر مرحوم آخوند(ره) که نیاز به توضیح داشت، ببینیم واقعیّت در این مسأله چیست؟

پرسش:

1 - آیا جملۀ خبریّۀ در مقام انشاء و حکم، دلالت بر وجوب می کند؟ توضیح دهید.

2 - اقوائیت ظهور جمل خبریه در مقام انشاء در وجوب را توضیح دهید.

3 - اشکال مرحوم آخوند(ره) در مورد احتما صدق و کذب در جملۀ خبریه در مقام انشاء و جواب آن را بنویسید و توضیح دهید.

4 - چگونه از راه اطلاق و مقدمات حکمت می توان ثابت کرد که جمل خبریه ظهور در وجوب دارند؟