سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 420

این لباس مستحب است یا استحبابی ندارد؟ آیا محطّ نظر زراره این است یا اینکه عرف از این سؤال این استفاده را می کند که زراره از وجوب اعادۀ نماز و عدم وجوب اعادۀ نماز سؤال می کند، آن که در ذهن زراره احتمالش آمده، این است که آیا اعادۀ این نمازی که در ثوب منسیّ النجاسه با علم سابق به نجاست این ثوب واقع شده، وجوب دارد یا ندارد؟ پس تردیدی نیست، در این که سؤال زراره از وجوب اعاده و عدم وجوب اعاده است. آن وقت امام در این رابطه و در این موقعیّت می فرماید:

«یعید صلاته»، ما کاری نداریم که مرحوم آخوند(ره) از راه اطلاق و مقدّمات حکمت پیش آمدند، اطلاق را هم کنار بگذارید، ظهور عرفی که در فهم روایات و مفاد روایات متّبع است، شما همان ظهور عرفی را ملاک قرار بدهید، آیا در«یعید صلاته» که در مقام جواب از سؤال از وجوب و عدم وجوب اعاده است، دیگر احتمال استحباب جریان دارد؟ ما می توانیم بگوییم: این یعید مطلق و بعث و تحریک را می گوید تا بعد مجبور شویم از راه مقدّمات حکمت و اطلاق پیش بیاییم؟ اصلا فرض کنیم اطلاق و مقدّمات حکمت دروغ است، فهم عرفی از این روایت چیست؟ عرف از این«بعید صلاته» این معنا را استفاده می کند، «یعید صلاته ای تجب اعاده صلاته».

آن وقت ممکنم است یک چیزی در ذهن شما بیاید و آن این است که این مسبوقیّت به این سؤال شاید نقشی در این معنا داشته باشد. می گوییم: چرا شما این احتما را در باب هیأت افعل نمی گویید؟ اگر امام به جای«یعید صلاته» می گفت: «فلیعد صلاته» به صیغۀ امر می گفت، یا در خطاب به زراره می فرمود: «اعد صلاتک»، آیا این«اعد» که در مقام جواب واقع می شد، شما احتمال می دادید که این مسبوقیّت نقش در این ظهور داشته است؟ یا اینکه پیداست این ظهور در رابطۀ با خودش است، خود«اعد» ظهور در وجوب دارد. همان طوری که اگر هیأت افعل به کار می رفت، شما این معنا را استفاده می کردید، «یعید صلاته» هم همین حساب را دارد، «یجب اعاده صلاتک» یعنی دلالت«یعید» بر وجوب دلالت خودش است، نه دلالت به ضمیمۀ مسبوقیّت به سؤال زراره، مسبوقیّت ما را راهنمایی می کند به اینکه این یعید خودش دلالت بر وجوب دارد. خود این روایت بهترین دلیل برای ما است بر اینکه جمل خبریّۀ مستعملۀ فی مقام الانشاء«ظاهر فی الوجوب»، ولو اینکه معنای حقیقی آن وجوب نیست، تبادر هم اینجا راه ندارد. ما به معنای حقیقی کاری نداریم، ما روی ظهور تکیه داریم. همین که ظهور در وجوب داشته باشد، برای ما حجیّت دارد.

بحث اخلاقی

امروز به مناسبت خاص و بلکه مناسبات دیگر فعلا امروز آن روایت را دنبال نمی کنیم، و این مناسبتها را در نظر می گیریم. دو مناسبت هست: یکی ایّام البیض رجب که شروع و اولین روزش روز