سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 44

آیا می توانیم بگوئیم هذا المجموع ضروریه؟ یا لا محاله باید بگوئیم هذا المجموع ممکنه؟ اگر هذا المجموع ممکنه شد انقلاب کجا تحقق پیدا کرد؟ اینکه شما سعی می کنید مسأله انحلال را مطرح کنید و در انحلال احدی القضیتین را ضروریه و دیگری را ممکنه می دانید. آیا با لحاظ مجموع قضیتین جهت، امکان است یا ضرورت است؟ اگر جهت به لحاظ مجموع ضرورت بود این انقلاب محقق شریف که شما دارید از آن حمایت می کنید و جواب صاحب فصول را می دهید درست است، اما اگر به لحاظ مجموع جهت عبارت از امکان باشد، انحلال باشد احدی القضیتین هم ضرور به باشد، اما چون قضیۀ دیگر ممکنه است و مجموع هم تابع اخس قضیتین و مقدمتین است، فأین یلزم الانقلاب؟ کجا انقلاب تحقق پیدا کرد که شما به نفع محقق شریف این انقلاب را ذکر کردید؟ این تازه بر فرضی است است که ما فرمایش ایشان را در رابطۀ با انحلال بپذیریم.

ردّ انحلال

گفتم اگر ما فرمایش ایشان را پذیرفتیم، سوال می کنیم که چه نتیجه ای بر این انحلال مترتب است؟ و شما چه فایده ای را از این انحلال توقع دارید؟ و اصل بحث این است که انحلال را ما قبول نداریم کی گفته که انحلال در کار است اگر محمول ما یک مقید شد بما هو مقید به طوری که ذات مقید و نفس تقید و قید، هرسه در محمول نقش داشتند، آیا محمول ما از وحدت خارج می شود؟ محمول ما شیئان می شود؟ یا محمول ما شیء واحد است؟ مقید به ما هو مقید ولو اینکه قید هم همراهش باشد این لا یرجع الیشیئین و الی قضیتین، در حقیقت شما دارید یک خلطی اینجا می کنید برای اینکه شما می گویید قضیه الانسان کاتب اگر ما در معنای کاتب مصداق شیء را که عبارت از انسان است برایش حساب قائل بشویم معنایش این می شود الانسان انسان له الکتابه بیشتر از این نیست، اما شما در مقام انحلال می گویید: یکی الانسان انسان است، این انسان محمول کدام است ان قضیه اول الانسان انسان این انسان کدام انسان است؟ همان انسان در انسان له الکتابه است اگر این همان انسان له الکتابه است، پس قضیه دوم که شما موضوعش را انسان قرار دادید این انسان را از جیب چه کسی درآوردید؟ به عبارت دیگر در قضیه الانسان انسان له الکتابه ما دو انسان بیشتر نداریم یک انسان به عنوان موضوع مطرح است، یک انسان هم به عنوان جزء محمول مطرح است.

اما اگر شما خواستید پای انحلال را پیش بکشید در مقام تبیین انحلال می گوئید: این منحل به این می شود الانسان انسان این دو تا، و الانسان له الکتابه، این اسنان سوم را از کجا درآوردید؟ سوال این است اگر شما قائل به انحلال هستید در مقام تبین انحلال سه تا انسان را شما در کار می آورید، این انسان سوم از کجا درآمد که شما در قضیه ذکر می کنید؟ ما یک انسان داریم موضوع قرار دادیم یک