سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 445

الوالدین».

اگر صرف توأم بودن با قصد تقرّب مسأله عبادیت را محقق بکند، باید ما در اینجا هم کلمۀ عبادت را به اکر ببریم، چون همان طوری که اشاره شد ما در معنای عبادت به مضاف الیه آن نباید کاری داشته باشیم. اگر فرزندی امر پدر را به قصد«تقرّب الی الأب» انجام داد، «هل یسمی ذلک عباده للوالد»؟ آیا می گوییم: پدر را پرستش کرد؟ یا این عبد مولای خودش را پرستش کرد؟ عنوان عبادت در اینجا اصلا به کار نمی رود، نه به عنوان متشرعه و نه به غیر عنوان متشرعه. از اینجا می فهمیم که یک خصوصیتی در عبادت است، یک معنای خاصی ادر عبادت مطرح است که در هرجا که قصد قربت معتبر است آن معنای خاص تحقق ندارد. اشاره کردیم که بعضی ها گفته اند: در ذات بعضی از اعمال عبادیت اخذ شده است، مثل سجده کردن در پیشگاه غیر، هرکه باشد و هرچه باشد، این سجده کردن و به خاک افتادن در برابر غیر ذاتا عبادت آن غیر است، و اگر آن غیر، غیر خدا باشد لا محاله شرک در عبادت تحقق پیدا می کند، گاهی یک چنین مطلبی در ذهن می آید.

لذا من یادم است گاهی بعضی از این عوامها که به مرحوم آیت الله العظمی بروجردی(قدس سره) برخورد می کردند همین طور بدون اختیار جلوی ایشان به خاک می افتادند و ایشان به قدری از این معنا ناراحت می شدند که گاهی فریاد می کشیدند به سر آن کسی که این کار را انجام می داد، و حتی یادم است که یک روزی یک پیرمرد بیچاره ای آمده بود، به مجرد اینکه چشمش به ایشان افتاد همین طور جلوی ایشان به خاک افتاد، ایشان هم بدون معطلی عصا را بلند کردند و به کمر آن بیچاره کوبیدند، و البته بعد هم از او عذرخواهی مفصلی کردند و نصیحتش کردند.

عدم وجود عبادیت و عبودیت در سجده

شاید در ذهن اینجوری باشد که نفس سجدۀ در مقابل غیر، عبادت آن غیر است. اما مسأله این طور نیست، در ذات سجود هم مسألۀ عبادیت و عبودیت نخوابیده است، و توأم با او نیست، و شاهدش این است که خداوند تبارک و تعالی به ملائکه امر کرد که در مقابل آدم سجده کنند، و سجده ای که ملائکه در برابر آدم انجام دادند، آیا عبادت حضرت آدم(س) بود؟ اگر عبادت است، پس باید یک تخصیصی ما در ادلۀ شرک قائل شده باشیم، یعنی بگوییم: خداوند تبارک و تعالی اینجا اجازۀ شرک در عبادت دادند، نه تنها اجازه دادند بلکه امر به شرک در عبادت کردند. در حالی که آیه «إِنَّ اللّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ» که سیاقش یک سیاق غیرقابل تخصیص است، نمی توانیم بگوییم: مگر آنجایی که شرک در برابر آدم واقع شده باشد، چطور می شود شرک، «ولو فی مورد واحد»، ولو در یک جا مأمور به واقع شود؟