سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 452

مأمور به» دارند. صلاه در رابطه با اجزائش از قبیل رکوع و سجود و تکبیر و قرائت و امثال اینها این حکم را دارد که هرکدام از اینها«جزء للمأمور به»، و به عبارت دیگر در مقام تعلق امر این اجزاء به لحاظ اینکه جزء مأمور به هستند ملاحظه شده اند.

در باب شرایط هم تقید به این شرایط و مقید بودن مأمور به به وجوب این شرایط در مقام تعلق امر مورد ملاحظه واقع شده است، و در حقیقت امر به اینها متعلق است. بحثی هست در اینکه آیا تعلق امر به اجزاء همان تعلق امر به کل مأمور به است؟ یا اجزاء هم به عنوان«قدمه الواجب» مطرح هستند؟ و بحثی که در باب«مقدمه الواجب» است در باب اجزاء هم جریان دارد، این محل بحث است که در آینده«ان شاء الله» بحث می کنیم.

ولی فعلا این جهت ملحوظ نیست، ملحوظ این جهت است که مولا وقتی می خواهد مرکبی را مأمور به قرار بدهد، اجزاء و شرایط این مرکب را ملاحظه می کند و بعد امر را متعلق به این مرکب مقید به شرائط می کند که در حقیقت اینها عنوان مأمور به پیدا می کند که اگر از شما بپرسند در باب صلاه مأمور به چیست؟ مأمور به، یعنی«ما تعلق به الامر، ما کان ملحوظا للآمر فی مقام تعلق الامر»؟ شما می گویید: عبارت از این اجزاء است، عبارت از تقید این اجزاء به شرایط است، مع بودن این اجزاء با شرایط این مأمور به است، لذا در مقام تعریف مأمور به هم اجزاء را در کار می آورید، هم شرایط را مطرح می کنید، به لحاظ اینکه تقید به این شرایط در مأمور به مطرح است.

قرار نگرفتن قصد قربت در ردیف اجزاء و شرایط

نزاع این است که آیا این قصد قربتی که«ما به الامتیاز» واجبات تعبدیه است و زائد بر سایر اجزاء و شرایط هم معتبر است و نقش دارد، کیفیت اعتبار قصد قربت در واجبات تعبدیه به چه نحو است؟ آیا همان طوری که در نماز رکوع به عنوان جزئیت در مقام تعلق امر ملاحظه شده است، قرائت به عنوان جزئیت در مقام تعلق امر ملاحظه شده است، طهارت از حدیث و خبث به عنوان شرطیت در مقام تعلق امر ملاحظه شده است، آیا قصد قربت هم در همین ردیف است؟ یعنی اگر عنوان جزئیت دارد، «یکون کسائر الاجزاء»؟ و اگر عنوان شرطیت دارد«یکون کسائر الشرائط»؟ این هم مثل سایر اجزاء می ماند، همان طوری که سایر اجزاء مأمور به است و زیر پوشش امر قرار گرفته، این قصد قربت هم مأمور به است و زیر پوشش امر قرار گرفته، آیا مسأله این طور است؟

عده ای قائلند که قصد قربت از این نظر هیچ خصوصیت و ویژگی ندارد مثل رکوعو سجود و شرائط معتبره در مأمور به است. اما جماعتی که«فی رأسهم الشیخ الاعظم المحقق العلامه الانصاری، شیخ انصاری بزرگ(قدس سره الشریف) ایشان اولین کسی است که این مسأله را مطرح کردند که