سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 453

قصد قربت در ردیف سایر اجزاء و شرایط نیست، قصد قربت در متعلق امر نمی تواند وارد باشد، نمی توانیم همان معامله ای را که با رکوع و سجود یا با طهارت از حدث و خبث می کنیم با قصد قربت هم بکنیم.

بعد از شیخ انصاری(قدس سره) اکثر بزرگان تلامذۀ ایشان که منهم مرحوم آخوند(قدس سره) صاحب کفایه اینها هم تبعیت از استاد اعظمشان کرده اند و همین مسیر را پیموده اند، منتهی یک اختلافی بین اینهاست، راجع به نحوه استدلال و نتیجۀ استدلالشان که عرض می کنیم«ان شاء الله» اختلاف به چه صورت است، قبل از زمان شیخ انصاری(قدس سره) این مسأله اصلا مطرح نبوده است. هیچ کس از فقها و اصولین متقدم بر شیخ نیامدند این مسأله را مطرح کنند، شاید در ذهنشان هم نبوده این معنا که قصد قربت با سایر اجزاء و شرایط ممکن است بینشان فرق باشد، نه، چنین چیزی در ذهنشان نبوده است.

ظهور ثمرۀ بحث در شک در جزء و شرط

اولین کسی که به حسب ظاهر این معنا را تنبه پیدا کرده است مرحوم شیخ انصاری است. ما قبل از آنکه حرف ایشان و دیگران را مطرح کنیم یک نکته را لازم است عرض کنیم که شاید بعضی خیال کنند که چه اثری بر او بار می شود، قصد قربت در ردیف سایر اجزاء و شرایط داخل در متعلق باشد یا نباشد؟ گمان می کنند که این در حقیقت فقط یک بحث علمی است، نه اینکه ثمره ای بر او مترتب باشد.

یک ثمرۀ مهمّی بر او ترتب پیدا می کند، و این ثمرۀ مهم در همان بحثی واقع می شود که عرض کردیم، مرحوم آخوند اصالت در این بحث را به آن بحث دادند، و بقیۀ مسائل حتی همین مسأله مهم را به عنوان مقدمۀ آن بحث ذکر کردند، و اصالت را برای آن بحث قائلند، و آن در جایی است که اگر یک واجبی اصل وجوبش برای ما مسلّم باشد، لکن ما ندانیم که آیا این واجب واجب تعبدی است یا توصلی؟ «اصل الوجوب مسلّم و التعبدیّه و التوصلیه مشکوک».

بحثی که امروز شروع کردیم نتیجه اش در این بحث ظاهر می شود، چطور؟ برای اینکه ما در رابطه با سایر اجزاء و شرایط، (غیر از مسألۀ قصد قربت) اگر شک کردیم که غیر از این اجزاء مسلمه آیا سوره«جزء للصلوه ام لا؟»، اینجادر درجه اول قبل از آن که ما مسألۀ اقل و اکثر ارتباطی را مطرح کنیم و اصاله البرائه یا اصاله الاشتغال در اقل و اکثر ارتباطی را پیاده کنیم، قبل از این که یک مطلب دیگری مطرح است، و آن این است که اگر دلیل وجوب مأمور به«اقیموا الصلوه» اطلاق لفظی داشته باشد، ما به اطلاق لفظی او تمسک می کنیم و می گوییم: سوره جزئیت ندارد، برای اینکه اگر سوره