سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 454

می خواست جزئیت پیدا کند، «کان علی المولی» بیان جزئیت سوره برای اینکه در مقام بیان مأمور به بوده است، قدر متیقن در مقام تخاطب هم که نیست، مولا گفته: «اقیموا الصلوه»، صلاه هم بدون سوره عنوان تحقق پیدا می کند، هم با سوره عنوانش تحقق پیدا می کند. اگر ما شک در جزئیت سوره برای نماز داشته باشیم، در درجه اول باید رجوع به اطلاق لفظی«اقیموا الصلوه» کنیم، اگر«اقیموا الصلوه» اطلاق نداشت، یعنی مقدمات حکمت که شرط تمسک به اطلاق است تحقق نداشت، مولا در مقام بیان نبود، و یابعض دیگر از مقدمات حکمت در کار نبود، نوبت به مسألۀ اقل و اکثر ارتباطی می رسد که آیا در اقل و اکثر ارتباطی اصاله البرائه یا اصاله الاشتغال جاری می شود؟ هیچ کدام از این برائت و اشتغال در صورتی که دلیل لفظی، ولو به صورت اطلاق داشته باشیم نمی تواند تحقق پیدا کند.

پس نتیجه اگر ما شک کردیم که سوره«جزء للصلوه ام لا؟»، اگر دلیل لفظی«اقیموا الصلوه» ما اطلاق داشته باشد ما به اطلاق تمسک می کنیم و می گوییم: «السوره لیست جزء للصلوه».

و همین طور در باب شرط، اگر ما شک در شرطیت داشته باشیم، مثلا آیا اباحه المکان شرطیت برای نماز دارد یا ندارد؟ اگر این معنا برای ما مشکوک شد، در درجه اول اطلاق لفظی وضع ما را مشخص می کند ومی گوید: شرطیت ندارد، اگر اطلاق لفظی نبود آن وقت نوبت به اقل و اکثر ارتباطی در باب شرایط می رسد. این مسأله در باب اجزاء و شرایط روشن است که در موارد شک در جزئیت و شرطیت مرجع اولی ما اطلاق در دلیل مأمور به است.

در صورت شک در قصد قربت

در باب قصد قربت اگر ما قائل شدیم که قصد قربت هم مثل سایر اجزاء و شرائط در مأمور به دخالت دارد، و هیچ خصوصیتی برای قصد قربت از نظر تعلق امر مطرح نیست، این هم مثل رکوع و سجود و سایر اجزاء و شرایط است، اگر این طور شد در موردی که ما شک در تعبدیت وتوصلیت داشته باشیم، یعنی شک داشته باشیم که آیا قص قربت معتبر است یا معتبر نیست؟ اگر اطلاق لفظی داشته باشیم به همان اطلاق لفظی«اقیموا الصلوه» فرضا تمسک می کنیم، و حکم می کنیم به اینکه قصد قربت«لیس بمعتبر»، چه فرقی می کند بین قصد قربت و بین سایر اجزاء و شرایط مشکوکه؟

اما اگر ما مطلب شیخ انصاری و اعاظم از شاگردان شیخ انصاری را اختیار کردیم، گفتیم: قصد قربت نمی شود در مأمور به اخذ شود، «و لیس کسائر الاجزاء و الشرائط» اینجا اگر شک کردیم در یک واجبی که آیا قصد قربت معتبر است یا نه؟ «تعبدی ام توصلی»، دیگر چطور به اصاله الاطلاق دلیل مأمور به ما تمسک کنیم؟ چرا نمی توانیم تمسک کنیم، برای اینکه اصاله الاطلاق در مواردی