سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 455

قابل تمسک است که مأمور به امکان تقیید در او راه داشته باشد، اما اگر یک جایی تقیید استحاله دارد، همین طوری که اینها مدعی هستند که محال است قصد قربت در مأمور به بتواند اتخذ شود، جایی که تقیید مستحیل است، ما چطور به اطلاق کلام مولا تمسک بکنیم؟ مولا در مقام بیان بوده، اما نمی توانست قصد قربت را ذکر کند، نمی توانست مأمور به را مقید به قصد قربت کند، برای اینکه روی مبنای اینها این تقیید مستلزم محالیت است، محال است که مأمور به بتواند مقید به قصد قربت باشد.

عدم جواز تمسک به اصالت الاطلاق

لذا روی مبنای قائلین به استحاله در مورد شک در تعبدیت و توصلیت تمسک به اصاله الاطلاق اصلا جایز نیست، در حالی که بنا بر قول به اینکه قصد قربت در ردیف سایر اجزاء و شرایط است در شک در تعبدیت و توصلیت تمسک به اصاله الطلاق هیچ مانعی ندارد، همان طوری که در سوره «مشکوکه الجزئیه» ما تمسک به اصاله الاطلاق می کنیم، در قصد قربت مشکوک الاعتبار هم ما تمسک به اصاله الاطلاق می کنیم. در نتیجه بر این بحث یک ثمرۀ عملیۀ مهمی بار می شود، نه اینکه تنها یک بحث علمی و ثمرۀ علمی فقط بر او ترتب پیدا کند. اولین کسی که راه استحاله را باز کرده است مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) بود، ما اشاره ای به بیان ایشان می کنیم، تا بعد راههای دیگری که در این رابطه ذکر شده است، آنها را هم«ان شاء الله» ملاحظه کنیم.

شیخ می فرماید: این قیود و اوصافی که برای مأمور به مطرح است و دخالت در مأمور به دارد، علی قسمین: ما این قیود و اوصاف را در حالی که در اصل قیدیت همه مشترک هستند، اکثر قیود، قیودی هستند که قبل از تعلق امر و با قطع نظر از تعلق امر باشد، و امکان دارد متصف به آن قید نباشد، هنوز امری در کار نیامده است، هنوز متعلق امر واقع نشده است، وقتی که آن مأمور به را با آن قید مقایسه می کنیم و بررسی می کنیم، می بینیم مأمور به دو تا حالت می تواند پیدا کند: یک حالت همراه بودن و اتصاف به آن قید است، یک حالت خالی بودن و فاقد بودن آن قید است. در باب صلاه، هم در باب اجزاء و هم در باب شرائط این مسأله مطرح است، نماز می تواند هم با سوره واقع شود، هم بدون سوره تحقق پیدا کند. نماز با قطع نظر از تعلق امر هم می تواند قبل از زوال واقع شود، هم می تواند بعد از زوال که بعد دخول الوقت است تحقق پیدا کند. نماز هم می تواند با طهارت لباس تحقق پیدا کند، هم می تواند با نجاست لباس همراه باشد، هم می تواند با طهارت حدثیه همراه باشد، و هم می تواند با حدث اصغر یا اکبر همراه باشد.

لذا اینها قیودی هستند که با قطع نظر از امر در رابطۀ با مأمور به، مأمور به نسبت به آنها دو حال