سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 465

درس دویست و چهلم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

شباهت حکم و اراده

بحث ما در دلیل اولی بود که قائلین به استحاله ذاتیه اقامه کرده بودند. محور و اساس این دلیل، مقایسه ای بود که بین احکام و متعلقات و عرض و معروض، واقع شده بود. همان حکمی که در باب عرض و معرض هست و قابل مناقشه هم نیست، آن حکم را در رابطۀ با حکم و متعلق، جایر کرده بودند. و ما در این زمینه گفتیم که مقصودتان از این حکمی که آن را با عرض مقایسه می کنید، چیست؟ آیا مقصود شما از این حکم، آن ارادۀ نفسانیه ای است که قائم به نفس مولای امر است که دارای یک واقعیت است، منتها«واقعیه کل شیء بحسبه»، واقعیت امور نفسانیه به این است که قیام به نفس داشته باشد، و در ظرف خودش که عبارت از نفس است تحقق داشته باشد، شبیه وجود ذهنی، - وجود ذهنی، واقعیت است؛ کسی نمی تواند بگوید: وجود ذهنی، یک امر اعتباری است در مقابل واقعیت و در برابر واقعیت، بلکه وجود ذهنی، واقعیت است، منتها ظرف این واقعیت، ذهن است نه خارج - آیا مقصود شما از حکم، همان اراده نفسانیه است یا اینکه مقصود شما از حکم، همین معنای معروف حکم است که عبارت از آن فرمانی است که مولا صادر می کند یعنی آن بعث و تحریک