سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 473

مکلف به، قدرت یکی از شرائط تکلیف است. معنای اینکه قدرت شرط تکلیف است این است که قدرت تقدم بر تکلیف دارد، یعنی اول باید قدرت تحقق پیدا کند، بعد تکلیف حاصل بشود.

همان طوری که شما در باب مثلا حج نسبت به استطاعت می گویید: استطاعت شرط تکلیف به حج است، یعنی استطاعت در رتبۀ متقدمۀ بر تکلیف است، باید استطاعت تحقق پیدا کند و در رتبۀ متأخره وجوب حج تحقق پیدا کند. منتهی شرط استطاعت شرعی است آن هم در رابطه با وجوب حج، اما مسألۀ قدرت یک شرط عقلی است آن هم در رابطۀ با همه تکالیف، اختصاصی به تکلیفی دون تکلیف ندارد.

بیان دور در قدرت، از شرایط تکلیف

پس اگر قدرت یکی از شرایط عامۀ عقلیۀ تکلیف شد، معنایش این است که تکلیف توقف بر قدرت دارد، تکلیف تأخر از قدرت دارد، قدرت در رتبۀ متقدمۀ بر تکلیف است. پس نتیجۀ دور به این صورت می شود، امر توقف دارد بر قدرت بر متعلق، و چون در متعلق قصد الامر اخذ شده و قصد الامر توقف بر امر دارد، در نتیجه قدرت بر متعلق هم متوقف بر امر ست، و در هیچ یک از این دو جانب و دو جهت توقف تردیدی نمی شود کرد. مسأله هم که مسأله تصور قصد الامر نیست که دیروز ما صحبت می کردیم و جواب می دادیم، مسأله هم که مسأله تصور قصد الامر نیست که دیروز ما صحبت می کردیم و جواب می دادیم، مسأله مسأله واقعیت قصد الامر است. اگر کسی بخواهدقدرت داشته باشد که در خارج قصد الامر بکند، آیا این بدون امر می شود یا نه؟ امکان ندارد.

پس قدرت بر متعلق یتوقف علی الامر، از آن طرف هم شما می گویید: قدرت یکی از شرائط تکلیف است، معنای شرطیت تقدم رتبی است، یعنی قدرت تقدم بر تکلیف دارد، تکلیف متوف بر قدرت است. پس«تکلیف متوقف علی القدره، و القدره متوقف علی التکلیف فهذا دور صریح» و استحالۀ دور هم از آن استحاله های ذاتی است، مثل معلول بدون علّت نیست که استحاله اش، استحالۀ بالغیر باشد، این استحالۀ دور همان طوری که در علم کلام و فلسفه ثابت شده، «استحاله بالذات».

ما با این دلیل چطور برخورد کنیم؟ برای جواب از این اول ما باید به دو مطلب برسیم که از راه آن دو مطلب دیگر، جواب این دور هم تقریبا امکان دارد.

لزوم قدرت بر متعلق در حین تحقق مأمور به

مطلب اولی که بررسی می کنیم این است: آیا عقل که حکم می کند به اینکه قدرت بر متعلق«شرط للتکلیف»، این قدرت بر متعلق آیا در حین تکلیف باید تحقق داشته باشد یا در حین تحقق مأمور به و مکلف به؟ درست است که تکلیف به غیر مقدور جایز نیست، درست است که حتما انسان باید