سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 499

می فرماید: اولین اشکال این است که قصد الامر به معنای اراده الامر، نمی تواند جزء مأمور به باشد برای خاطر اینکه یک امر غیر اختیاری«صار متعلقا للامر». اشکال دوم کأنّ از اشکال اول صرف نظر می کنند، می فرمایند: ما از حرف اول می گذاریم، ما قصد الامر را هم مثل خود صلاه امر اختیاری فرض می کنیم، کما اینکه خود صلاه«فعل اختیاری ارادی»، قصد الامر هم«امر اختیاری ارادی»، و هر دو می تواند متعلق امر واقع بوشد. می فرمایند: اینجا اشکال این است، اگر امر به این مجموع متعلق شد، معنایش این است که شما این مجموع را بتوانید به داعی امر متعلق به مجموع اتیان بکنید، صلاه را به داعی امر بخواهید اتیان بکنید مانعی ندارد، اما وقتی نوبت به جزء دوم می رسد، شما می خواهید داعی الامر را به داعی الامر اتیان بکنید این چه طوری تعقل می شود که انسان داعی الامر را به داعی الامر اتیان بکند؟ صلاه را به داعی امر اتیان کردن«امر معقول ممکن». اما داعی الامر را به داعی الامر اتیان می کنند، یعنی محرّک و متحرک هردو شیء واحد است داعی الامر یعنی محرکیه الامر، و همین داعی الامر که مأمور به واقع می شود به معنای متحرکیت می شود، معنایش این است که داعی الامر باید هم محرک باشد و هم خودش متحرک باشد، و این امر غیر معقول است.

انجام دادن جزء به داعی الامر

ما می گوییم: به این کاری نداریم، داعی الامر را به داعی الامر اتیان نمی کنیم، صلاه را به داعی امر متعلق به صلاه اتیان می کنیم، آن که دیگر اشکالی ندارد؟ ایشان جواب می دهد نمی توانید این کار را بکنید، چرا؟ برای اینکه این که شما شنیدید که انسان می تواند رکوع را به داعی امر متعلق به رکوع انجام بدهد این یک محدودیتی دارد، در آنجایی است که همی نمازو مأمور به را بخواهد به داعی امر متعلق به مجموع انجام بدهد، و الاّ آیا کسی می تواند از نماز فقط اکتفای به رکوع بکند، رکوع را هم به داعی امر متعلق به رکوع انجام بدهد؟ اینکه معنا ندارد. اینکه می گویند: رکوع را به داعی الامر متعلق به رکوع می شود، انجام داد، «ای فی ضمن المجموع»، نه رکوع به تنهایی، نه سجود به تنهایی، آنجایی که مجموع را می خواهی انجام بدهی هر جزئی را به داعی امر متعلق به آن جزء می شود انجام داد، اما آنجایی که مجموع را نمی خواهی انجام بدهی نه، و ما نحن فیه از این قبیل است. شما نمی خواهید مجموع صلاه و قصد الامر را به داعی الامر اتیان کنید، آنکه نمی شود، شما می خواهید جزئی از این مأموربه را به داعی امر معلق به این جزء اتیان کنید، و این عینا مثل این است که رکوع به تنهایی را به داعی امر متعلق به رکوع بخواهی انجام بدهی، همان طوری که او مفید نیست و به درد نمی خورد، صلاه به تنهایی که جزء مأمور به است، اگر بخواهید به داعی امر متعلق به جزء فقط انجام بدهید، «هذا غیر صحیح». پس در نتیجه اگر بخواهید مجموع را یعنی«صلاه مع قصد الامر» را به