سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 505

ندارد دو تا فرد را ما یکی حساب بکنیم.

پس اولین اشکالش این است: آنی که در ذهن مولا موجود است غیر از آنی است که در ذهن شما وجود پیدا می کند، نه ماهیتشان متغایر باشد، نه، چون مسأله تقید در کار است، یعنی ماهیت مقیدۀ به وجود ذهنی مولا غیر از ماهیت مقیدۀ به وجود ذهنی مکلف و مأمور است اینها بینشان تغایر و عدم امکان اجتماع تنحقق دارد.

اشکال دومش این است که حالا فرض کنیم آنی که در ذهن شما است همانی است که در ذهن مولا است، و با وصف تقید هم هیچ گونه مغایرتی بینشان نیست، لکن واقعا می دانیم مطلب این طور نیست، آیا امتثال«الصلوه واجبه»، به این است که انسان اول ظهر در مسجد رو به قبله بنشیند و نماز را تصور بکند؟ یا اینکه امتثال«الصلوه واجبه» به این است که انسان در خارج نماز را اتیان بکند، در خارج نماز را امجام بدهد، و اگر مسأله خارج شد، دیگر بین خارج و بین وجود ذهنی مولا مباینت کامل وجود دارد، اصلا وجود ذهنی با وجود خارجی دو نوع از وجود هستند، قسیم یکدیگرند، مثل انسان و بقر می ماند، با اینکه اینها دو نوع از حیوانند، اما یمکن اینکه یک فردی از افراد انسان فردیت برای نوع دیگر از انواع حیوان پیدا کند؟ این یک امر غیر ممکن است، با اینکه هردوشان در جنس مشترکند، آن هم در جنس قریب با هم اشتراک دارند، اما لازمۀ تنوع و لازمۀ تعدد نوع، این است که بین اینها مغایرت کلی باشد به این معنا که هیچ فردی از افراد این نوع نتواند مصداق نوع دیگر واقع بشود، و هیچ فردی هم از افراد نوع دوم نتواند مصداق نوع اول واقع بشود. مسأله وجود ذهنی و وجود خارجی چنین حالتی را دارد، حالت دو نوع از وجود و سیم هم، و اگر قسیم بودند دیگر معقول نیست که اتحادی بینشان به وجود بیاید، به این معنا که موجود در ذهن بما انه موجود فی الذهن لا یعقل اینکه در خارج تحقق پیدا کند، بله ماهیت در خارج تحقق پیدا می کند، اما ماهیت غیر مقیدۀ به وجود ذهنی، اما اگر ماهیت تقید به وجود ذهنی پیدا کرد این دیگر معقول نیست که در خارج تحقق پیدا کند. عکسش هم همین طور است، اگر ماهیت مقید به وجود خارجی شد این دیگر معقول نیست که در ذهن بیاید و وجود ذهنی پیدا کند. اینجا ممکن است این اشکال در ذهن شما بیاید که ما این موجودات خارجیه را چه طوری تصورشان را می کنیم؟ آیا زیدی که در صحن مسجد در حرکت است ما تصور نمی کنیم؟ مگر تصور وجود ذهنی نیست؟ پس این موجود خارجی وجود ذهنی پیدا کرد، یعنی در حقیقت جمع شد بین وجود خارجی و بین وجود ذهنی.

تصور موجودات خارجی در ذهن با وصف خارجیت!

جواب این حرف را در یکی از بحثها گذشته ما ذکر کردیم آنجایی که در باب اراده صحبت