سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 526

زائد بر قصد عنوان است، این اشکال را مرحوم آقای بروجردی(قدس سره) به مرحوم محقق یزدی دارند. لکنم ما در دفاع از مرحوم محقق یزدی جواب از این اشکال را می دهیم.

جواب استاد از اشکال مرحوم آقای بروجردی(قده)

جواب از این اشکال مبتنی بر مقدمۀ کوتاهی است که اتفاقا همین مقدمۀ کوتاه را«علی ما ببالی» مرحوم آقای بروجردی(ره) در کتاب صلاه ذکر فرمودند، و من هم در«نهایه التقریر» که تقریر بحث صلاه مرحوم آقای بروجردی است از قول ایشان و به عنوان تقریر بحث ایشان ضبط کرده ام، منتهی وقت مراجعه نداشته ام، اما در ذهنم این مطلب هست، شما می توانید به آنجا در مسألۀ قصد قربت مراجعه بکنید. ایشان یک نکته ای را در مسأله قصد تقرب ذکر کرده اند و آن نکته این است که با کمال اهمیّتی که مسأله قصد قربت در باب عبادات دارد، و حتی محور عبادیت عبادات به قصد قربت است، اما شما در هیچ آیه و روایتی برخورد به این معنا نمی کنید که«یعتبر فی الصلوه قصد القربه» این مطلب چه شده، با اینکه ملاک اصلی در باب عبادیت نماز قصد قربت است، اما در هیچ آیه و روایتی نگفته اند که«یعتبر فی الصلوه قصد القربه» ( 1) «لا صلاه الا بطهور» داریم«لا صلا ه الا بفاتحه الکتاب» داریم«لا تعاد الصلاه الا من خمس» و آن موارد پنج گانه را ذکر کردندولی مسأله قصد قربت نیست، امثال ذلک از تعبیرات در باب صلاه است، اما یک جا نفرمودند: «لا صلاه الا بقصد القربه» در حالیکه روی قاعده اهمیت قصد قربت اقتضاء می کرد که این معنا در آیه و روایت مطرح بشود. پس چه مطرح شده است؟ آنی که در روایت مطرح است، آن چیزهایی که مانعیت از قصد قربت دارد روایات روی آنها تأکید کرده، اگر نمازی ریاء واقع بشود، «تکون باطلا»، اگر نمازی مثلا توأم با عجب باشد که حالا در عجب محل بحث است که موجب بطلان است یا نه؟ به عبارت روشن تر چیزهایی را که مضاد با قص قربت است در روایات آن ضدها و اضداد را مطرح کردندوحکم به بطلان در مورد آن اضداد کرده اند، مخصوصا در مسأله ریا که خیلی دامنه وسیع و گسترده ای دارد در رابطۀ با بطلان عمل و عدم وقوع عبادتی که در او ریا شده، ولو در یک جزء مستحبی، گفته اند: اگر جزء مستحبی را رباء انجام داد، چون این ریاء به اصل صلاه ارتباط پیدا می کند این صلاه به درد نمی خورد.

ظاهرا خداونددر باب ریا در حدیث قدسی فرموده: «انا خیر شریک»، من یک شریک خوبی هستم، اگر کسی عملی را برای من و غیر من انجام داد، مادر بست این عمل را در اختیار غیر می گذاریم، همه حقوقمان را واگذار به شریک دیگر می کنیم. پس در نتیجه آنی که ما در لسان روایات و لسان ادله به او برخورد می کنیم، حکم به بطلان روی اضداد و چیزهایی است که مانعیت از اینکه