سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 527

این عمل اضافه به خدا پیدا کند و عبادت خدا شناخته بوشد. این مطلب را خود ایشان یاد ما دادند و عرض کردم در آن کتاب هم«علی ما ببالی» مضبوط است.

ما برداشتی از حرف ایشان داریم، چون بالاترین ضد عبادت مسأله ریا است که واقعا«نعوذ بالله منه». در باب ریا آنی که خدای نکرده می خواهد نماز را ریاء انجام بدهد، اصلا می خواهد این مجموعۀ عمل را به اغواء شیطان ریاء انجام بدهد، آیا محقق ریا چیست؟ آنی که به ریا لباس عمل می پوشاند، یعنی آنی که سبب می شود که خدای نکرده انسان دراین وادی بیفتد که مردم بگویند: این آدم مقدسی است، و این از این معنا خوشحال است که مردم این را آدم مقدسی بدانند، محقق ریا چیست؟ محقق ریا صورت نماز است نه حقیقت نماز، یعنی اگر ایستاد ولو اینکه قصد عنوان صلاه هم نکرد، از تکبیر شروع کر دالی اخر التسلیم، تمامی اعمال نماز را انجام داد بدون اینکه قصد عنوان صلاه را در باطن و در لب داشته باشد، آیا به این ریا حاصل می شد یا نه؟ محقق ریا همین است.

می گفت: مردم که چشمشان فقط ظاهر را می بیند دیگر نمی دانند که درقلب انسان چه می گذرد؟ نمی دانند که در قلب چه اراده کرده و در نفس چه قصد کرده است؟ این ظاهر صلاه است که محقق عنوان ریا است، همین ظاهر است که خدای نکرده مرید جمع می کند و دلها را متوجه به خود انسان می کند. اگر این طور شد ما نمی توانیم این نتیجه را بگیریم که اگر کسی صلاه را به قصد عنوان صلاه انجام داد، این دیگر معنایی ندارد که مرائی باشد، معنا ندارد که صلاتش ریاء تحقّق پیدا کند، برای اینکه ریا احتیاج به قصد عنوان صلاه ندارد، ریا روی همان اعمال ظاهریه صلاه متکی هست، ولو آن فردی هم که پهلوی انسان ایستاده فرض کنید قرائت و ذکر رکوع و سجود و همه اینها را می شنود، اما دیگر قصد عنوان صلاه را او نمی تواند بفهمد که این دارد یا ندارد؟ او خیال می کند که این قصد عنوان صلاه را کرده، در حالی که در باطن فاقد چنین قصدی بوده است.

تلازم قصد عنوان و قصد قربت

می خواهیم نتیجه بگیریم که اگر کسی قصد عنوان صلاه کرد، طبعا از آن اضدادی که در روایات مورد تکیه واقع شده و حکم به بطلان در رابطه با آنها شده، دور است. وقتی که از آن اضداد دور شد لا محاله قص تقرب حاصل است. اگر کسی ریا نمی کند، عجب ندارد، دواعی غیر الهی ندارد، دواعی نفسانی ندارد، این دیگر نمی تواند خالی از قصد تقرب باشد، در حقیقت می خواهیم ادعای ملازمه کنیم بین قصد عنوان صلاه و بین قصد تقرب، و همان طوری که مرحوم محقق حائری(ره) قصد عنوان صلاه را محقق عبادیت می دانند، ما هم از راه ملازمۀ بین قصد عنوان و قصد قربت، به عنوان عبادیت تحقّق ببخشیم، بگوییم: اگر قصد عنوان صلاه شد لا محاله قص تقرب هم حاصل می شود،