سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 533

می کنیم.

پس آن چیزی که الان مد نظر بود این بود که در ذهن کسی این اشکال که ما به محقق حائری (قدس سره) عرض کردیم، مشترک الورود است، یعنی همان طوری که به ایشان وارد است، به سیدین سندین و دو بزرگوار مرحوم آقای بروجردی و امام(قدس سرهما) هم وارد باشد نه به اینکه این اشکال وارد نیست.

(سؤال... و جواب استاد): قهری و اجباری نیست، لکن عملی که در خارج تحقق پیدا می کند ولو اینکه مجموعه صلاه امر اعتباری است، اما اعتباری بودنش در رابطۀ با ترکیبش است، یعنی این مرکب مرکب اعتباری است معنای مرکب اعتباری، این است که یک وجودات و اجزاء متخالفه الحقائق را به دیده وحدت به او نگاه کردند، رکوع خودش یک حقیتق دارد، فرض کنید از مقولۀ فعل یا مقوله وضع است مثلا. قرائت از مقوله دیگر است و کارهای دیگر اینها مقولات متبائنه هستند.

مقولات متباینه که امکان اجتماع ندارد، اصلا این معقول نیست که چند تا مقوله وحدت پیدا کند، معنای اینکه صلاه مرکب اعتباری است، این است که این مقولات متباینه با دید اعتباری یک وحدت اعتباریه بین اینها حاکم است، (خیلی در اصطلاحات نرویم که این اصطلاحات انسان را بیشتر از واقعیات مسائل دور می کند) یعنی این مجموعه را شارع یک عمل دیده، معنای وحدت اعتباری ین است. اما این عمل، عمل خارجی است، در عمل خارجی باید علت خارجیه و علت واقعیه نقش داشته باشد. شما که اراده می کنید آمدن به اینجا را، می شود بگوییم: حرکت شما به سوی اینجا خالی از یک علت واقعیۀ تکوینیه است، نماز هم که می خوانید همین است، درست است که این واحد واحد اعتباری است، اما این واحد اعتباری در خارج که وجود پیدا می کند یک وجود تکوینی است، و تصادفا وجود تکوینی عجیبی هم هست یعنی چند تا مقوله در خارج تحقق پیدا کرده، منتهی این چند تابش به نظر شارع وحدت دارد، یعنی این مجموعه را یک عمل دیده، و با دید وحدت به این مجموعه نگاه کره است، اما این مجموعه که در خارج وجود پیدا کرد این علت تکوینی نمی خواهد، چون مرکب اعتباری است بدون علت تکوینیه تحقق پیدا می کند، ما می گوییم: علت تکوینیه اش آن مسأله قلبی است، چرا یک نفر می آید طلبه می شود؟ طلبه شدن یک واقعیتی است، طلبه شدن که یک امر اعتباری نیست، علتش آن مسائلی است که در قلب این راسخ است، او معتقد است که این رشته، رشته ای است که در مسیر انبیاء است، می تواند در این رشته به تمام معنا آشنای با اسلام بشود، بعد هم بیانگر اسلام بشود. اینها واقعیات است، هم علت واقعی و تکوینی است، و هم معلولش واقعی و تکوینی است. پس اینکه شما شنیدید که نماز امر اعتباری است، یعنی ترکبش اعتباری است، وحدتش اعتباری است، و الاّ نماز موجود در خارج مجتمع از چند مقوله است که در