سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 539

مطرح بکنیم.

اخذ داعویت به صورت قید

اگر مسأله را به صورت قیدیت هم مطرح بکنیم، بگوییم: صلاه مقید به قیدی است که در آن قید ترکیب وجود دارد، دو جزء تحقق دارد، می گوییم: امر متعلق به صلاه مقید به جزء اول از قید است، متنهی تعلق امر به این صلاه مقید به جزء اول از قید این، وجوبش، للغیر است، برای خاطر این است که آن جزء دوم قید تحقق پیدا کند که عبارت از داعی الامر است، یعنی وجود داع الهی، روی ملازمه ای که بین نبودن دواعی غیر الهی و بودن داعی الهی مطرح است. پس مسأله را ما هم می توانیم به صورت جزئیت و هم به صورت شرطیت از طریق همان وجوب للغیر حل بکنیم. این جواب دومی است که ایشان داده اند.

اشکالات بر کلام محقق حائری(ره)

چند اشکال به این جواب وارد است: یک اشکالش این است، آنچه که در حل مسأله نقش دارد، واقعیت مسأله است. آیا در باب نماز هیچ کسی این احتمال را داده که وجوب متعلق به صلاه، وجوب للغیر باشد؟ آیا نماز با این اهمیتی که در روایت می فرماید: «ان قبلت قبل ما سواها، ان ردت رد ما سواها»، ما آن را شبیه غسل جنابت قبل طلوع الفجر در ماه رمضان قرار بدهیم! این در مقام تصور درست است، اما واقعیت مسأله در رابطه با تعلق امر به صلا ه چنین نیست، وقتی واقعیت چنین نیست، چه طوری می تواند اشکال را حل بکند؟ کدام یک از فقها آمده این مطلب را ذکر کرده که اگر ما در مسأله قصد قربت، قائل به داعی الامر شویم، سه جزء وجود دارد، یکی نبودن دواعی نفسانیه، یکی بودن داعی الهی، یک قید عدمی معتبر باشد، و تازه نقش آن قید عدمی از جزء یا قید وجودی بالاتر است، برای اینکه آن جزء عدمی داخل در مأمور به است، اما آن جزء وجوید نمی تواند داخل در دائره مأمور به واقع بشود. پس اگر مسأله با قطع نظر از موقعیت«صلاه عند الفقها و فی الکتاب و السنه» مطرح باشد، از این راهها می شود جواب داد. اما اگر با ملاحظه آنها بخواهیم مسأله را جواب بدهیم، به این کیفیتی که ایشان ذکر فرمودند، کانّه اشبه به تخیل از تطبیق است بر واقعیت.

(سؤال... و جواب استاد): مرحوم آخوند(ره) می گوید: می دانیم نماز مأمور به است، قصد قربت هم می خواهد، اینکه تردیدی ندارد. بحث این است که آیا این قصد قربت داخل در دائره متعلق است یا اینکه نه یک چیزی است که عقل حکم به او می کند و خارج از دائره متعلق است؟ اما غیر از نماز قصد قربت ما چیز دیگری نداریم، و به عبارت دیگر مرحوم آخوند تبعا للفقهاء می داند که وجوب