سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 540

صلاه وجوب للغیر نیست، وجوب صلاه در رأس وجوبهای نفسانی مستقل قرار گرفته، این یک چیزی است که اصلا با فقه ما سازگار نیست که یک چنین مسأله ای را در باب صلاه ملتزم بشویم.

تصحیح یا ردّ داعویت در امر

اشکال دومی که به ایشان وارد است، (البته این دیگر روی حرف خود ما است) ما اصلا داعویت امر را من رأسه انکار کردیم، ایشان در مقام این است که داعویت امر را تصحیح بکند، ما گفتیم:

داعویت امر یک چیز غیرواقعی است، آنی که انسان را واقعا تحریک می کند به اینکه نماز می خواند، مأمور به مولا را در خارج انجام می دهد، عبارت از یک سلسله معانی است که برحسب معتقدات و مراتب عبودیت، در نفس شخص عبادت کننده رسوخ دارد، آنها انسان را تحریک می کند به ایجاد مأمور به مولا، حتی در موالی عرفیه هم مسأله همین طور است. یک عبدی از مولای خودش اطاعت می کند برای اینکه می بیند اگر اطاعت نکند چوب و فلک در کار است، یکی اطاعت می کند می بیند اگر اطاعت کند غذایش را چرب و نرم می کند، یکی اطاعت می کند برای خاطر علاقه ای که به مولا دارد و حقوقی را که از مولا برای خودش احساس می کند، درآنها هم مسأله همین طور است. منتهی حالا در باب خداوند دیگر مراتب بالاتر هم تصور می شود.

(سؤال... و جواب استاد): ایشان که مثل ما آن اشکال را نکردند، آن حرف اولشان بود، در جواب حرف اولشان هم غیر از حرف ما بود، در این جواب داعویت امر را ایشان پذیرفتند، همان طوری که مرحوم آخوند ذکر کردند، منتهی دارند راه فرار پیدا می کنند که این داعویت، داعویت به داعویت نباشد، یا آن اشکالی که مرحوم آخوند روی شرط کردند، وارد نباشد.

کیفیت داعویت امر به داعویش خودش

اشکال سومی هم به نظر من می رسد که شما اگر داعویت امر را نسبت به داعویت امر نپذیرفتید، گفتید: چطور می شود که امر داعی به داعویت خودش باشد؟ آیا نمی توانید در آن جنبه عدمی هم همین اشکال را بیاورید؟ به عبارت روشن تر به ایشان عرض می کنیم که شما چه چیز را مأمور به قرار می دهید؟ ایشان روی حساب جزئیت از باب مثال می گوید: مأمور به عبارت از صلاه و نبودن دواعی غیرالهیه است. پس معنایش این است که هم صلاه را به داعی امر للغیرش باید انجام بدهید، هم نبودن دواعی غیر الهیه را به عنوان امر متعلق به او به نحو وجوب للغیر انجام بدهید، مأله این طور است. یعنی نبودن دواعی غیر الهیه در ردیف نماز واقع می شود. شما می گویید: ما نماز را به داعی امرش انجام می دهیم، چه مانعی دارد فی ظرف تحقق الامتثال امر هست. می گوییم: پس نبودن