سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 544

آن چیزی که به وسیله او می خواهد تقرّب حاصل بشود، باشد. به نماز بدون توجه به عنوان نماز، نمی تواند کسی به آن قصد قربت بکند و داعویت امر داشته باشد، در حالی که در این فرع فقهی که اگر کسی وضو گرفته، بعد موقع نماز به طور کلی غافل از وضو بود، اصلا توجهی به مسأله وضو که آیا وضو دارد یا ندارد نداشت و ایستاد و نماز خواند، بعد از نماز از غفلت بیرون آمد و فهمید که نماز مع الوضوء صحیح است، اینجا از نظر فرع فقهی گفته اند: این نماز صحیح است، اشکالی در این نماز وجود ندارد. منتهی چون در حال صلاه و دخول در صلاه کاملا غفلت از وضو و طهارت از حدث داشته، ایشان می فرمایند: این فرع دلیل بر این است که تقیّد صلاه به وضو، امر عبادی نیست، برای اینکه اگر تقید صلاه به وضو یک امر عبادی بود، با غفلت از وضو ممکن نبود این عبادت حاصل بشود، برای اینکه باید به این تقیّد، قصد قربت داشته باشد. آن وقت چطور می شود کسی به طور کلّی غافل از مسألۀ وضو باشد و در عین حال نسبت به تقیّد قصد قربت داشته باشد؟ پس بلا اشکال اینجا از نظر تقیّد قصد قربتی نبوده، مع ذلک می گویند: این نماز صحیح است. پس می توانیم استفاده کنیم که همین وضویی که خودش عبادت است، همین نمازی که خودش عبادت است، اما آن حلقه اتصالیه شان عبادت نیست، تقیّد صلاه به وضو خارج از دائره عبادت است.

در نتیجه ایشان می فرمایند: ما عبادتی در شریعت اسلام نداریم که تمامی خصوصیات مربوط به این عبادت از اجزاء، شرائط، تقیدها همه عبادت باشد. بالاترین عبادات صلاه است که کثیری از شرائطش غیرعبادی است، آنهایی هم که عبادی هستند تقیدهایشان خارج از دایه عبادت است. پس این قسم اول بیرون می رود.

وجود واجب دارای اجزاء عبادی و غیرعبادی

اما قسم سوم(بعد به قسم دوم بر می گردیم) واجب عبادی که بعضی از اجزائش عبادت باشد و بعضی ازاجزائش عبادت نباشد، ایشان می فرماید: از نظر تحقق در خارج، ما در واجبات بالاصاله چنین موردی نتوانستیم پیدا کنیم، در مثل نماز و حج و روزه که بالاصاله واجب است و امثال اینها، این واجبی که بعضی از اجزائش عبادت و بعضی از آن غیر عبادت باشد نداریم. اما در واجبات بالعرض، یعنی آنهایی که از ناحیه نذر و امثال نذر و حتی شرط در ضمن عقد وجوب پیدا می کند، ممکن است تصور و مثالی برای این قسم سوم پیدا کنیم، مثلا کسی این جوری نذر کند، بگوید: «اللّه علیّ»، اگر مثلا فلان حاجت من روا شد، دو روز روزه بگیرم و فلان کار راجح شرعی یا حتی مباح (اگر ما نذر مباح را صحیح دانستیم) را انجام بدهم. این مثال در صورتی ارتباط به ما پیدا می کند که این دو عمل که یکی مثل نماز است و یکی عبارت از مباح یا مثل غیرعبادت است، مجموعا به عنوان