سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 550

آن قیدی که ایشان اضافه کرده اند، کاری نداریم، روی نفس تعدد تکیه می کنیم، آیا در تعلق امر به مرکب از نظر عقلا مسألۀ انحلال مطرح است یا اینکه مجموع را یک شیء واحد می بیند ولو فی عالم الاعتبار؟ همان طوری که عرض کردیم صلاه یک مرکب اعتباری است، یعنی اجزائش مقولات متخالفه الحقایق است، و مقولات متخالفه الحقائق امکان ندارد که یک وحدت حقیقیه و واقعیه پیدا کنند.

اما در عالم اعتبار این مسائل مطرح نیست، همین مجموعۀ اجزاء متخالفه الحقیقه را در عالم اعتبار شارع شیء واحد می بیند و با«اقیموا الصلوه» مردم را دعوت به اقامه و انجام آن می کند. آیا اینجا انحلال وجود دارد که اگر کسی نداند که آیا صلاه پنج جزء یا ده جزء دارد؟ بگوید: ما نمی دانیم اینجا«اقیموا الصلوه» نمی تواند حکم بکند به اینکه چند امر است؟ اینها همه شاهد بر این است که در امر با«اقیموا الصلوه» نمی تواند حکم بکند به اینکه چند امر است؟ اینها همه شاهد بر این است که در امر به مرکب هم مثل همان امر به بسیط می ماند. اگر بچه خودمان را بخواهیم مأمور کنیم، فرقی نمی کند که مأمور به آن، یک امر بسیط یا مرکب باشد، دید ما در رابطۀ با وحدت و تعدد امر در هردو یکسان است، این یک مطلب عرفی و عقلایی است. انحلال در باب مرکبات به این صورت است، (حالا حداقلش این است که چون ما همه جوانب این مسأله را اینجا نمی خواهیم بررسی کنیم و در باب مقدمه الواجب ان شاء الله بررسی می کنیم) حداقلش این است که این یک مطلب روشنی نیست و قابل مناقشه است.

داعویت امر و تحقق آن

اما مطلب دوم که از حرفهای گذشته ودر حقیتق از آن جواب اولی که دو سید بزرگوار مرحوم آقای بروجردی و امام بزرگوار(قدس سرهما) ذکر فرموده بودند، اختلاف فصلی و ریشه ای ما با مرحوم آخوند(ره) در رابطۀ با داعویت امر بود. ما می گفتیم: داعویت امر یک معنای غیرمعقولی است، اگر امر داعویت و محرکیت داشته باشد، انفکاک از تحقق مأمور به پیدا نمی کند، آنچه که محرک انسان به انجام مأمور به است، خصوصیاتی است که به واسطۀ یک سلسله عقاید در نفس انسان رسوخ دارد، مثل مسألۀ اعتقاد به معاد و اعتقاد به بهشت و جهنم است، و همین طور مراتب بالاتر، به طوری که اگر این مسائل نبود، شاید از صدی نود و نه نفر ما، یک عبادت واقع نمی شد، مسأله خوف از عقاب یا طمع در ثواب است. در حقیقت مخالفت ریشه ای با مرحوم آخوند در رابطۀ با استحاله ای که ایشان مدعی بودند، در رابطه با همین داعی الامر بود که ایشان برای امر داعویت قائل بودند و آن مسائل را مطرح کردند ولی ما داعویت امر را منکر بودیم به آن صورتی که ایشان ذکر