سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 552

متعلق کند و او را به مأمور به قرار بدهد یا نمی تواند؟ آنچه که ما تا به حال بحث کردیم تقریبا یک بخش از این مدّعا و محل بحث بود که اگر بخواهد قصد قربت به معنی داعی الامر را در ردیف سایر اجزاء و شرائط در همان امر اول اخذ بکند، یعنی وقتی مأمور به«اقیموا الصلوه» را می خواهیم مشخص بکنیم، بگوییم: «مأمور به عباره عن هذه الاجزاء و قصد القربه یا مقیدا بقصد القربه» اگر به صورت شرطیت مطرح باشد. حالا این«ان قلت» به مرحوم آخوند(ره) می گوید: قبول کردیم اگر شارع بخواهد متوسل به این معنا بشود که قص قربت را داخل در دایره مأمور به بکند، به امر واحد نمی شود. اما چون مدعای شما یک مطلب بالاتری بود، می گوییم: آیا از راه تعدد امر اگر شارع بخواهد وارد بشود چطور است؟ یک امر را متعلق به ذات صلاه بکند و امر دوم بگوید: یجب علیک که صلاه مأمور به به امر اول را به داعی متعلق به خودش انجام دهید.

امر تعبدی و توصلی

در اینجا دو امر است: امر اول به تمام اجزاء غیر از مسأله قصد قربت، امر دوم هم متعلق می شود به قصد قربت به این معنا که می گوید: «یجب علیک اتیان الصلوه المأمور بها بالامر الاول بداعی الامر الاول». منتهی این دو امر با هم فرق دارند، امر اول امر تعبدی است، امری که متعلق به ذات صلاه است، یک امر عبادی است. یعنی اتیان صلاه قصد قربت می خواهد. اما این امر دومی که متعلق به خود قصد قربت شده، «امر توصلی»، یعنی قصد قربت لازم نیست که به داعی امر و مقرون به قصد قربت باشد، در حقیقت این ما را راهنمایی هم می کند به اینکه امر اول تعبدی است، اگر نماز را بدون قصد قربت بخوانید اثر بر او بار نمی شود، اگر ما اینجور به مسأله وارد بشویم چطور است؟ عرض کردم که جواب کتاب محاضرات از این«ان قلت» اقتباس شده، منتهی این«ان قلت» مسأله را روی مجموع صلاه برده، گفته: یک امر به صلاه متعلق است، یک امر هم به اینکه صلاه باید به داعی امر متعلق به صلاه اتیان بشود. اما در جواب محاضرات تنها فرقی که با این«ان قلت» دارد، فقط مسألۀ انحلال است که می گوید: یک امر انحلالی به رکوع متعلق است و کنارش هم یک امری است به اینکه این امر رکوع را باید به صورت عبادیت انجام بدهید، فقط فرقش همین است. او مسأله انحلال را متعرض است، این«ان قلت» در رابطۀ با مجموع صلاه، این حرف را می زند. پس ریشه آن جواب این «ان قلت» است منتهی به ضمیمه انحلالی که ایشان معتقد است.

چنین«ان قلتی» مرحوم آخوند(ره) به خوشد متوجه می کند. بعد ایشان در حقیقت دو جواب از آن می دهد: یک جوابش این است: بر فرض که این«ان قلت» حرف حسابی بزند، ما در شریعت چنین چیزی نداریم که دو امر به یک عبادت تعلق گرفته باشد، یک امر به ذات عبادت و یک امر به