سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 561

شده، و روی این جهت، استحقاق عقبوت دارد.

پس این بیان مرحوم آخوند(ره) در جواب«ان قلت»، علاوه بر آن اشکال کلّی که به ایشان وارد بود، جزئیات بیان ایشان هم قابل خدشه و قابل مناقشه است. در نتیجه کلام مرحوم آخوند هم در رابطه با فرمایش اولشان که مسأله امر واحد باشد، دچار اشکال است، هم در رابطه با دو امر و تعدّد امر، کلامشان قابل اشکال و مناقشه است.

اتیان عبادت به داعی حسن و مصلحت

یک مطلبی را روز اول اشاره کردیم و اینجا ضرورت دارد که این مطلب را توضیح بدهیم.

مرحوم آخوند(ره) فرمودند: ما این قصد قربتی را که می گوییم اخذش در متعلق استحاله دارد، در صورتی است که قصد قربت به معنای داعی الامر باشد ولی اینجا می فرمایند: اگر یک معنای دیگری از قصد قربت داشته باشیم، قصد قربت را چنین معنا کنیم که اگر کسی نماز را اتیان کند«بداعی کونها حسنا» این«بداعی کونها حسنا» مانعی ندارد در منطق امر اخذ بشود، یعنی مولا بگوید: «یجب علیک الصلوه بداعی کون الصلوه حسنا» این دیگر دور و امثال ذلک لازم نمی آید، و همین طور اگر قصد قربت را چنین معنا کنیم که کسی صلاه را«بداعی کونها ذات مصلحه» اتیان بکند، این را ما عباره اخری از قصد قربت بگیریم. می فرمایند: این مانعی ندارد، مولا این عنوان را در متعلق اخذ بکند، بگوید: «یجب علیک الصلوه بداعی کونها ذات مصلحه» دیگر این مستلزم دور و امثال ذلک نیست. و همین طور احتمال آخری که ذکر می کنند، این است که اگر کسی صلاه را«لله» اتیان کند که پای امر در کار نباشد، پای داعویت امر مطرح نباشد، بگوید: من صلاه را برای خدا انجام می دهم، می فرمایند:

این«لله» می تواند داخل در متعلق امر باشد که مولا این طوری بفرماید: «یجب علیک الصلاه لله» حالا«لله» بودنش چه به صورت قیدیت باشد، چه به صورت جزئیت باشد فرق نمی کند، کما اینکه در ذات مصلحت هم مسألی شرطیت و جزئیت یکسان است، در«کونها حسنا» هم مسألۀ جزئیت و شرطیت یکسان است.

مرحوم آخوند(ره) می فرماید: اگر قصد قربت را به یکی از این سه معنای اخیر معنا کنیم، هیچ مانعی ندارد در متعلق اخذ بشود. اما عبارت ایشان اینجا نیاز به توضیح دارد می فرمایند: اما اینها در عبادات معتبر نیستند قطعا، تعبیر به«قطعا» می کنند«الاّ انّ» این عناوین«لا یعتبر فی العباده و فی المأمور به قطعا». دلیل بر قطعیت عدم اعتبار این است که کافی است انسان نماز را به داعی امر اتیان بکند. اول، بحث این است که این دلیل، دلالت بر چه مدعایی می کند؟ مدعا این است که«هذه الامور الثلاثه» قصد القربه به یکی از این معانی سه گانه قطعا در عبادت معتبر نیست. دلیل چیست؟ دلیل این