سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 569

درس دویست و پنجاه و پنجم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

حکم موارد شک در تعبّدیت و توصلیّت

بحث مهم در اینجا این است که در موارد شک در تعبّدیت و توصلیّت - یعنی اگر در موردی، اصل وجوب را احراز کردیم، دلیل قطعی یا به منزلۀ قطعی قائم بر وجوب شد، لکن نفهمیدیم که آیا این واجب تعبّدی است یا نه؟ - یک بحث در رابطه با دلیل لفظی است و بحث دیگر در رابطۀ با اصل عملی. در بحث اول ببینیم که مقتضای دلیل لفظی چیست؟ در بحث دوم اگر دلیل لفظی نبود و نوبت به اصول عملیه رسید، آیا اصل عملی اقتضای برائت یا اقتضای اشتغال می کند؟

امر اول: دلیل لفظی

از کلمات مرحوم آخوند(ره) دو معنا استفاده شد: یکی اینکه قصد قربت اصولا«بمعنی قصد الامر» است، و دیگر اینکه قصد الامر نمی تواند در متعلق اخذ بشود، نه به صورت شرطیت و نه به صورت قیدیت. با توجه به این دو معنا می فرمایند: نتیجه این است که ما نمی توانیم تمسّک به اطلاق لفظی بکنیم. در غیر مسألۀ قصد قربت و در موارد دیگر که ما شک در جزئیت و شرطیت می کنیم،