سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 570

مثل اینکه شک بکنیم که آیا سوره برای نماز جزئیت دارد یا نه؟ می توانیم به اطلاق«اقیموا الصلاه» تمسّک بکنیم. البته با تمامیّت شرائط تمسّک به اطلاق و با وجود مقدمات حکمت، به نظر ایشان سه مقدمه به عنوان مقدمات حکمت مطرح است: اولا مولا در مقام بیان باشد نه در مقام اهمال و اجمال، دوم اینکه قرینه بر تقیید وجود نداشته باشد، سوم اینکه قدر متیقن در مقام تخاطب هم نباشد. ما فعلا کاری نداریم به اینکه آیا مقدمات حکمت این سه چیز است یا کمتر یا بیشتر از این سه است؟ ولی بالاخره شرط تمسّک به اطلاق این است که مقدمات حکمت هر مقداری که باشد تمامیّت و وجود داشته باشد. آن وقت اگر ما شک در جزئیّت سوره کردیم و مقدمات حکمت هم تمام بود، مثلا مقدمات حکمت در«اقیموا الصلوه» وجود داشت، می توانیم به اطلاق«اقیموا الصلوه» تمسّک کنیم در رابطۀ با مادّه نه در رابطه با هیأت که مفادش وجوب است. به این کیفیت: می گوییم: مولای متکلم در مقام بیان، فقط ما را مأمور به اقامه الصلاه کرده، در مقام بیان هم بوده، و هیچ تعرّضی نسبت به مسأله جزئیت سوره نکرده است.

البته یک نکته ای هم اینجا هست که لااقل باید به این نکته توجه داشته باشیم، چون در بحث صحیحی و اعمی آنجایی که بحث بود که الفاظ عبادات آیا برای خصوص صحیح وضع شده یا برای اعم از صحیح و فاسد؟ یک ثمرۀ مهم آن بحث همین طوری که مرحوم آخوند در کفایه دارند(و من الان یادم نیست که خودمان در آنجا چه گفتیم و چطوری بحث کردیم، اگر نوشته اید مراجعه بکنید.) مرحوم آخوند می فرمودند: اعمی می تواند تمسّک به اطلاق«اقیموا الصلوه» بکند، برای اینکه صلاه عند الاعمی هم فاقد سوره را شامل می شود هم واجد سوره را شامل می شود، بر فرضی هم که سوره به حسب واقع جزئیت داشته باشد، لکن فاق دسوره از عنوان صلاه خارج نمی شود. بالاخره اعمی می تواند به«اقیموا الصلوه» برای نفی جزئیت سوره تمسّک بکند، امّا صحیحی می تواند یا نه؟ نظر ایشان این است که نمی تواند، برای اینکه به حسب نظر ایشان شما نمی توانید به اطلاق«اقیموا الصلوه» بگویید: سوره جزئیت ندارد، برای اینکه سوره به حسب واقع جزئیت داشته باشد، صلاه بدون سوره«لیست بصلاه اصلا» و نمی شود به اطلاق«اقیموا الصلوه» برای نفی جزئیت سوره تمسّک کرد.

من نظرم نیست که با ایشان در این ثمره موافقت کردیم یا نه؟ حداقل فعلا بنابر قول اعمی مسأله را مطرح می کنیم که مورد قبول خود آخوند(ره) هم هست. اعمی در مورد شک در جزئیت سوره، آنجایی که مقدمات حکمت تمام باشد، می تواند به اطلاق«اقیموا الصلوه» تمسّک بکند، آن هم نه در رابطه با هیأت«اقیموا» که مفادش وجوب است، بلکه در رابطه با ماده که عبارت از صلاه است. صلاه، اطلاق دارد، و اگر سوره جزئیت داشت، باید مولا بگوید: «الصلوه المشتمله علی السوره» حیث