سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 59

معنا باید مدتی رو به قبله بنشیند و با عقل و منطق عقل هی زیر و رو بکند تا مسأله ترکیب تحقق پیدا کند، این ترکیب حلیلی با تبادر می سازد؟ یا معنای تبادر مربوط به مسألۀ ادراک و تصور است؟ آیا تبادری که شما به او استدلال می کنید و از راه تبادر مسألۀ ترکیب را بیان می کنید، این تبادر در چه مرحله است؟ و اصلا تبادر در چه مرحله ای می تواند باشد؟ آیا می تواند کسی مسألۀ تبادر را در رابطۀ با تحلیل مطرح کند؟ یا تبادر مربوط به مقام ادراک و تصور است؟ مربوط به این مقام است که انسان لفظ را بشنوند چی تو ذهنش بیاید، اصلا معنای تبادر یعنی انسباق الی الذهن، یعنی مبادرت به ذهن، مبادرت به ذهن مال چه مرحله ای است؟ مبادرت به ذهن برای مرحله تصور است که انسان لفظ را می شنود از این لفظ چه در ذهنش انتقاش پیدا می کند؟ چه صورتی از این لفظ در ذهن این به وجود می آید؟ تصور، یعنی عکس در ذهن یعنی صورت ذهنیه. صورت ذهنیه این مربوط به مقام تبادر است، یعنی ما ینسبق الی الذهن ما یقع تصویره فی الذهن عند استماع اللفظ چیست؟ پس اگر شما آن بساطت مرحوم آخوند را که مربوط به وحدت ادراک و وحدت تصور و وحدت لحاظ بود، منتهی عند التحلیل دو تا شیء می شد مثل حجر که عند التحلیل به شیء له الحجریه و شجر به شیء له الشجریه می شود، آیا این تحلیل می تواند با تبادر ارتباط داشته باشد یا نه؟ نه. آنی که به تبادر ارتباط دارد مقام تصور و مقام ادراک است. پس شما از یک طرف ترکیب را به معنای بساطت مرحوم آخوند که مسأله تحلیل در او مطرح بود معنای می کنید، از یک طرف می آئید برای ترکیب به تبادر تمسک می کنید. این دو تا چه طوری با هم جمع می شود؟ اگر می خواهید جواب اشکال را بدهید اول سوال می کنم اشکال را فهمیدی یا نه؟

(سؤال... و جواب استاد): اشکال را تمام کن بعد جواب بده، این حرف با چه جمع نمی شود؟ تبادر چه می گوید؟ یعنی همان مرحله تصور و ادراک، یعنی مرحله تصور و ادراک که تبادر در رابطۀ با مرحله تصور و ادراک است، ایشان در مرحلۀ تصور و ادراک قائل به ترکیبند، می گویند: ترکیب یتبادر، اینکهع گفتم درست دقت نکردید برای همین است، در مرحلۀ ادراک و صور قائل به ترکیبند و دلیل اینکه به تبادر استدلال می کنند، تبادر نمی شود در غیر مرحله ادراک و تصور باشد.

معنای ترکیبی در مشتق

اگر شما ترکیب را در مرحلۀ ادراک و تصور بردید چرا حرف مرحوم آخوند(ره) را در رابطه با بساطت که بساطت را معنا می کند یعنی«وحده الادراک و التصور» از بین بردید؟ به عبارت روشن تر شما فرمودید: «ما افاده صاحب الکفایه فی معنی البساطه یرجع الی الترکیب»، یعنی ترکیب همان تحلیل عقلی است که الشجریه و الحجریه به قول مرحوم آخوند تحلیل به او پیدا می کند و لو اینکه