سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 61

استفاده می کنیم، الشیء المتصف عرض می شود مقید شی واحد است نه اینها دو معنای استقلالی مثل آن معانی که در باب عین مطرح است این سطحی نیست.

فرق مشتق و مبدأ و اقوال در مسئله

خوب این بحث بساطت و ترکیب تمام شد در تنبیه دومی که مرحوم آخوند(ره) ذکر می کنند با اینکه در این تنبیه اول هم اشاره ای به این معنا شد لکن در این تنبیه دوم به صورت تفصیل ایشان مسأله را مطرح می کنند، البته تفصیل آن یک صفحه کفایه را بیشتر نگرفته و آن این است که بین مشتق و مبدأ چه فرقی وجود دارد؟ حالا علت اینکه این بحث را به صورت استقلال مطرح کردند نه به صورت دنباله آن بحث گذشته علتش این بوده که کثیری از فلاسفه در مقام فرق بین مشتق و مبدأ گفته اند: مشتق لا بشرط است و مبدأ بشرط لا. یک همچین تعبیری در کلام فلاسفه وجود دارد که «المشتق لا بشرط و المبدأ بشرط لا» بحث واقع شده در اینکه مراد این فلاسفه از این عبارت کوتاه و از این فرقی که بین مشتق و مبدأ قائل شدند چیست؟ صاحب فصول(ره) عبارت را یک نحو معنا کرده مرحوم آخوند این عبارت را در کفایه نحوه دیگری معنا کرده و اعتراض شدید به صاحب فصول کرده اند که صاحب فصول مطلب فلاسفه را درک نکرده و روی عدم درک، کلام فلاسفه را مورد ایراد و اعتراض قرار داده، بعد هم می فرمایند: کلام فلاسفه همین است که من می گویم، یک معنای دیگری ایشان برای کلام فلاسفه می کنند. بعضی ها یک معنای سومی را برای کلام فلاسفه ذکر کرده اند که نه رجوع به حرف صاحب فصول(ره) می کند، و نه رجوع به حرف صاحب کفایه(ره) می کند، حالا باید اولا ما این معنا را ببینیم، و ببینم با کلام فلاسفه کدام یک از اینها منطبق است؟ بعد هم اصلا ببینیم که این کلام فلاسفه به آن معنایی که بیشتر خودشان ذکر کرده اند، اصلا حرف قابل قبولی هست ای حرف قابل قبولی نیست؟ حالا این مسأله را دقت فرمائید و مطالعه کنید تا بحث بعد ان شاء الله.

پرسش:

1 - نتیجۀ بحث در ادلۀ بساطت و دخالت مفهوم در معنی مشتق چیست؟

2 - موارد لازم در واقعیت معنای مشتق کدام است؟

3 - ترکیب و بساطت را در معنای مشتق توضیح دهید.

4 - کلام فلاسفه در مورد فرق مشتق و مبدأ چیست؟