سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 70

درس یکصد و هشتاد و پنجم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین ولعنه اللّه علیه أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اعتباری بودن فرق بین مشتق و مبدأ

مؤید اینکه اهل معقول فرق بین مشتق و مبدأ را یک امر اعتباری می دانند، دو وجهی است که مرحوم حاجی سبزواری صاحب کتاب منظومه در حاشیه ای که بر اسفار دارند، از محقق دوانی نقل کرده اند در همین رابطه، یعنی دو تا دلیل نقل کرده اند: دلیل اول را محقق دوانی می فرماید: شما وقتی که یک بیاضی را در یک جانی مشاهده کنید، پیداست که اولین چیزی که در رابطۀ با جسم جلب توجه می کند آن عرضی است که عارض بر اوست، شما به مجردی که بیاض را در یک جسمی ملاحظه کردید، «یحکم العقل بالضروره» به اینکه خود همین بیاض ابیض، در مرحله ای این حکم عقل هست که هنوز وارد مرحله بعدی نشدید، مرحله بعدی کدام است؟ مرحله بعدی این است که شما ببینید که بیاض یک عنوان عرضی است، و عرض متقوم به معروض است، و باید در معروض تحقق پیدا کند. شما قبل از این مرحله عرض و معروض، اینکه عرض در وجودش احتیاج به معروض دارد، هنوز وارد این مرحله نشدید به مجردی که چشم شما به بیاض خورد، عقل حکم می کند به اینکه این بیاض ابیض است، و این دلیل بر این است که بین بیاض و ابیض فرقی وجود