سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 78

مبدأ، له معنا متحصّل، لکن در عین اینکه معنای متحصل دارد، این لا یکون قابلا للحمل که دیگر این سالبه به انتفاء موضوع نمی شود، این سالبه ای است که موضوعش وجود دارد، لکن محمول سلب از او می شود قابلیت حمل از او سلب خواهد شد. واقع در فرق مشتق و مبدأ چنین است. اما نظر اهل معقول چه می باشد؟ اگر نظر آنها به این برگشت، یک مطلب مورد قبولی هست، و اگر به این برنگشت مطلبی نیست که ما بتوانیم بپذیریم. ما در باب مشتق و مبدأ خودمان می توانیم واقعیتش را درک بکنیم وبه دست بیاوریم؛ مخصوصا با توجه به اینکه ما یک معنای عرفی را در رابطۀ با لغت داریم مطرح می کنیم، یک معنای عقلی نیست که بخواهد با این مسائل ثابت بشود. بالاخره اگر نظر اهل معقول توانست به یک صورتی برگردد به همین معنای واقعی که قابلیت حمل واقعیت است، و عدم قابلیت حمل واقعیت است، یک حرف قابل قبولی هست و الا حرف قابل قبولی نخواهد بود.

ملاک حمل در قضایای حملیه

مرحوم آخوند(ره) در کفایه این بحث را تمام کرده کانّ یک بحث مستقل دیگری شروع کرده، در رابطۀ با ملاک حمل که، آیا ملاک حمل در قضایای حملیه عبارت از چیست؟ و در این بحث ایشان می خواهد صاحب فصول را رد کند. در حالیکه کلام صاحب فصول دنباله همین کلام اهل معقول بود که ملاحظه کردید.

صاحب فصول همان طوری که نظرتان هست، کلام اهل معقول را حمل بر اعتبار کرد و بعد ایرادی وارد کرد که ما حرکت و علم را اگر لابشرط هم اعتبار کنیم این قابلیت حمل بر ذات ندارد، زید علم نمی توانیم بگوییم حقیقه، زید یا الجسم حرکه نمی توانیم بگوییم حقیقه، آن وقت صاحب فصول این مطلب را تعقیب کرده، در تعقیب همین مطلب این ملاک حمل را ذکر کرده، و در این بیان ملاک حمل هم باز می خواسته که حرف اهل معقول را از بین ببرد و جواب دیگری در حقیقت برای اهل معقول ذکر بکند. ایشان می فرماید: حمل در قضایای حملیه، متقوم به دو چیز است: یکی مسأله مغایرت در رابطۀ با ذهن به لحاظ تشکیل قضیۀ حملیه، و یکی مسأله اتحاد در آن ظرفی که شما بین محمول و موضوع ایجاد اخوت می کنید، اگر می خواهید بگویید اخوت خارجی دارند باید اتحاد در خارج وجود داشته باشد، و اگر می خواهید بگویید اخوت ذهنی دارند باید اتحاد در ذهن داشته باشد.

پس«الحمل یتقوم بشیئین» یک مغایرت در رابطۀ با تشکیل دادن قضیۀ حملیه، و یک اتحاد در رابطۀ با آن ظرفی که شما می خواهید بگویید بین این موضوع و محمول اتحاد تحقق دارد، اگر آن ظرف خارج باشد، اتحاد خارجی و اگر آن ظرف ذهن است اتحاد ذهنی می باشد. بعد می فرماید: این