سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 3 صفحه 89

رابطۀ با ماهیت انسان مطرح کرده اند، آن را انسان می آید به صورت جملۀ خبریه و قضیۀ حملیه منتقل می کند، آیا این واقعیت که عبارت از ماهیت انسان حیوان ناطق بودن است فی مقام الارائه و فی مقام الاخبار، چه نیازی دارد به اینکه من بنشینم اعتبار مغایرت کنم، چه ضرورتی دارد که من برایم لازم باشد علاوۀ بر آن واقعیت علاوۀ بر آن قضیه مخفیه یک اعتبار مغایرتی در کار باشد؟ لذا هرچه انسان فکر می کند ضرورت اعتبار مغایرت در قضایای حملیه با توجه به آن نکتۀ اساسی در قضایای حملیه این ضرورت از کجا پیدا و ناشی شده است؟ جز این که هی مرتب در ذهن ما القاء کرده اند و به ما گفته اند که در قضیۀ حملیه یک نوع اتحاد می خواهیم، یک نوع مغایرت می خواهیم، مگر قضیۀ حملیه به منزله یک خمیری است که ما می خواهیم این خمیر را درستش کنیم ببینیم چه موادی لازم دارد؟ قضیۀ حملیه آینه واقع است، آینه واقعیت است، و در تشکیل این قضیه و جملۀ خبریه ما غیر از آن واقعیت به هیچ چیز نیاز نداریم، نمی توانیم این آدم را ببریم توی مدرسه نشانش بدهیم که زید قائم است، می آئیم با لفظ این مسأله را برایش مطرح می کنیم، با جمله خبریه این مطلب را برایش ذکر می کنیم که زید قائم، هیچ فرقی نمی کند بین اینکه دست این مخاطب را بگیریم و ببریم نشانش بدهیم که زید قائم است، و بین اینکه در قضیه و جملۀ خبریه ما زید قائم بگوییم، همان طوری که در آن صورت اول هیچ گونه اعتبار مغایرتی ضرورت ندارد، در این قضیۀ حملیه خبریه هم هیچ گونه اعتبار مغایرت ضرورت ندارد.

عدم ضرورت تغایر اعتباری در قضایای حملیه

به نظر می رسد که تنها ملاک در قضیۀ حملیه، همان اتحاد هو هویتی است که به حسب واقعیت است حال اتحاد هو هویت به حسب وجود خارجی تنها باشد که این اقل مراتب اتحاد هو هویت است، با بالاتر به حسب ماهیت هم باشد، و یا بالاتر به حسب مفهوم هم باشد که اتحاد هو هویت در تمام مراحل ثلاثه تحقق داشته باشد، لذا ما هیچ وجهی و ضرورتی و ملزمی برای تغایر اعتباری و اعتبار تغایر در قضایای حملیه نمی بینیم، بلکه شاید این اعتبار تغاری یک قدری با واقعیت قابل جمع نباشد، برای اینکه وقتی با واقعیت اتحاد است، شما به چه مناسبت اعتبار تغایر می کنید؟ تغایر، مغایر با واقعیت است، واقعیت اتحاد است، چیزیکه واقعیتش اتحاد است، شما برخلاف واقعیت می آئید اعتبار تغایر می کنید؟ برای چه اعتبار تغایر می کنید علی خلاف الواقع؟ لعل این اعتبار تغایر اصلا ضربه بزند به حقیقت قضیۀ حملیه که ارائه کننده واقعیت است و در واقع جز اتحاد و هو هویت هیچ مسأله ای وجد ندارد.

(سؤال... و جواب استاد): شما می خواهید بگویید که این مراحش فرق می کند دو چیز یعنی دو