سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 101

(سؤال... و پاسخ استاد): صاحب فصول هیئت افعل را معنا می کند ماده، «طلب وجود الطبیعه».

می گوییم: اینها کدامش مربوط به هیئت است؟ کدامش مربوط به ماده؟ الطبیعه مربوط به ماده و طلب الوجود مربوط به هیئت است. صاحب فصول یک چنین چیزی می گوید. حتی اگر ما تعبیر به بعث و تحریک اعتباری هم بکنیم، می گوییم: «البعث و التحریک الی وجود الطبیعه» تا این کلمۀ وجود برای هیئت است، الطبیعه ارتباط به ماده پیدا می کند. پس این را نمی توانید به حساب مبعوث الیه بگذارید.

«فتحصلّ مما ذکرنا» اینکه اصلا بحث مرّه و تکرار به این طریقی که ما ذکر کردیم، هیچ راهی برای نه اثبات مرّه وجود دارد و نه اثبات تکرار و این راهی هم که صاحب فصول ذکر کردند، علاوۀ بر اینکه شاهدی و دلیلی از وضع و لغت ندارند، اشکال مربوط به استحالۀ عقلیه هم به آن وارد است.

پس هم قول به مرّه و هم قول به تکرار باید کنار گذاشته بشود.

پرسش:

1 - مدخلیت وجود در بعث و تحریک اعتباری و واقعی را توضیح دهید.

2 - آیا بحث مرّه و تکرار، بحث لفظی است یا عقلی؟ چرا؟

3 - آیا می توان قید مرّه و تکرار را از راه لابدیّت عقلیه اثبات کرد؟ توضیح دهید.

4 - راه صاحب فصول(ره) در نزاع مرّه و تکرار و اشکال امام(ره) بر ایشان را بیان کنید.