سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 106

علیکم السلام. آیا شما این را یک امتثال می دانید؟ اگر یک امتثال است، پس ثواب برای کیست؟ یک ثواب توزیع بر این جمعیت می شود یا اینکه بلااشکال اینجا امتثالات متعدّده تحقّق پیدا کرده و لازمۀ تحقّق هرامتثالی هم استحقاق مثوبت است؟ لذا تمام اینها برای انجام واجب کفایی استحقاق مثوبت دارند.

بعد مرحوم آقای بروجردی(ره) می فرمایند: چه فرق می کند؟ همان طوری که در واجب کفایی تعدّد امتثال مطرح است، اینجایی که طبیعت را در عرض واحد، در ضمن افراد متعدّده ایجاد می کند، اینجا هم امتثالات متعدّده در کار است. برای هرامتثالی هم یک استحقاق مثوبتی در کار است. لذا ایشان خیلی اصرار دارند روی مسأله تعدّد امتثال.

جواب امام(ره) از اشکال مرحوم بروجردی(ره) در تعدد امتثال

اما امام بزرگوار(قدس سره) در جواب ایشان می فرمایند: ما آن چیزی را که شما فرمودید و به آن استدلال کردید، آن حرف را منکر نیستیم، ما هم قبول داریم که«زید تمام الانسان» ما هم قبول داریم که«زید و عمرو انسانان» من به فرمایش ایشان اضافه می کنم: بلکه ما بالاترش را قبول داریم. کما اینکه بعدا این حرف را می زنیم. اینکه شایع شده که«الطبیعه یوجد بوجود فرد ما» که این درست است و«لا ینعدم الاّ بانعدام جمیع الافراد» ما این را قبول نداریم. ما معتقدیم که طبیعت در آن واحد، هم موجود و هم معدوم است. موجود است به وجود زید، معدوم است به عدم عمرو. اگر عمروی نباشد«الطبیعه معدومه بعدم عمرو» برای اینکه عمرو و زید هردو تمام الطبیعه هستند. طبیعت در ضمن زید که وجود پیدا کرد، «تکون الطبیعه موجوده» اگر عمرو معدوم شد«تکون الطبیعه معدومه»، فی آن واحد. چرا؟ برای اینکه اگر شما وجودات فرض کردید، اگر یکی از این وجودات منعدم شد، یکی از این وجودات که رفت، دیگر جای وجود را عدم پر می کند. این دو وقتی موجود بودند، تا هردو موجود بودند، «کان الانسانان موجودین» اگر هردو معدوم شدند چه می شود؟ باید بگوییم: «صار الانسانان معدومین»، اگر یکی معدوم شد و یکی موجود، باید بگوییم: «الانسان موجود لوجود زید» و«الانسان معدوم لعدم عمرو»، برای اینکه عمرو هم تمام الانسان است، تمام الانسان موجود بود صار معدوما. در آینده در باب مسأله نواهی که این حرف آنجا مطرح است و بعضی از جاهای دیگر ان شاء الله توضیح بیشترش را عرض می کنیم.

پس می فرمایند: این مطلب شما را قبول داریم، هیچ اشکالی هم در او نیست، اما نتیجه ای که شما مرحوم آقای بروجردی(ره) از این مطلب می خواهید بگیرید، آن نتیجه را قبول نداریم. یعنی آن