سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 109

درس دویست و هفتاد و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

ملاک وحدت و تعدّد امتثال

بحث در این بود که اگر مکلّف در مقام امتثال به جای یک فرد، افراد متعدّده ای را در عرض واحد بدون تقدّم و تأخّر ایجاد کند، آیا این امتثال واحد است یا امتثالات متعدّده است یا اینکه بستگی به قصد مکلّف دارد«ان کان قصده الامتثال الواحد یعدّ واحدا و ان کان قصده الامتثال المتعدّد یعد متعدّدا؟» امام بزرگوار(قدس سره) می فرمایند: باید ملاک و معیار وحدت امتثال و تعدّد امتثال را ملاحظه بکنیم. آیا ملاک در وحدت و تعدّد، در رابطۀ با مکلّف به و مأموربه است یا اینکه چون امتثال مستقیما به تکلیف اضافه پیدا می کند، در رابطۀ با خود تکلیف است؟ اگر تکلیف وحدت داشته باشد، امتثال هم واحد خواهد بود. اگر تکلیف متعدّد بود، امتثال هم متعدّد است. تعدّد تکلیف به گونه های مختلف است: گاهی مثل صلاه و صوم و امثال ذلک است که مکلّف به هرکدام، عنوان مستقل و ماهیت مستقلی دارد که تعدّد تکلیف اینجا خیلی روشن است. گاهی تعدّد تکلیف به نحو عام استغراقی مطرح می شود که حکم صادر از مولا، یک حکم است، یک«اکرم کل عالم» است، لکن