سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 128

مقصود، سبب المغفره باشد، «سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ ای الی سبب مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ » آن وقت سبب مغفره یک معنای عامی است، اطاعتها و امتثالهای اوامر شرعیه، اینها سبب مغفرت است، به لحاظ مثلا«إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ» یا به لحاظ بعضی از آثاری که ذکر شده که اطاعت یک شیء واجب و فلان امر واجب، این«یوجب المغفره سبب للمغفره».

به عبارت دیگر: این سبب المغفره، یک عنوان عامی است، ولو اینکه در درجه اول در ذهن انسان مسألۀ توبه مطرح است، «سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ ، ای الی التوبه» که توبه موجب مغفرت است. توبه موجب این است که«التائب من الذنب کمن لا ذنب له» لکن خصوصیتی برای توبه مطرح نیست، «کلما هو سبب للمغفره». اطلاق هرسبب مغفرتی را شامل می شود و از جملۀ اسباب مغفرت، امتثال اوامر الهیه است، امتثال امر«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» است، امتثال امر به صیام و سایر اوامری که در شریعت وارد است. اگر اینها سبب المغفره شدند، آیۀ شریفه به مقتضای هیئت، دلالت بر ایجاب می کند و به مقتضای ماده، دلالت بر سرعت، یعنی«یجب التسریع الی اطاعه اوامر الله، یجب المسارعه الی امتثال اوامر الله» و این عباره اخرای از مسألۀ فوریت می شود. قائل به فوریت هم همین معنا را حکم می کند و مدعای او هم همین معناست. پس از این آیۀ شریفه این معنا استفاده می شود.

نظیرش بلکه بالاترش آن آیۀ شریفۀ دیگر که می فرماید: «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ» آنجا دیگر به جای مغفرت، کلمۀ خیرات گذاشته شده، آن هم جمع محلی به لام، جمع محلی به لام هم که افاده عموم می کند و کل خیر را شامل می شود و مصداق ظاهر و بارز عمل خیر، اطاعت اوامر خداست. امتثال اوامر خدا بالاترین مصداق برای خیر و مورد شمول«فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ» است. پس«استبقوا بهیئته یدلّ علی الوجوب و بمادته» که عبارت از استباق است، دلالت بر همان سرعت و فوریت می کند. در نتیجه«یجب الاستباق» به حسب ظاهر«الی کل خیر» و بالاترین مصداق خیر، همین اطاعت اوامر خداوند تبارک و تعالی است. آیا این استدلال تمام است یا نه؟

جواب استدلال قائلین به فور به قرآن

در مقام استدلال باید به یک یک آنها جواب داده شود، ولو اینکه در بعضی از جوابها، هردو استدلال مشترکند. اما در بعضی از جوابها هم هرکدام حساب خاصی دارند که در دیگری جریان پیدا نمی کند. در آیۀ«وَ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ» در استدلال به این آیه چند مناقشه و چند اشکال هست: یک اشکال این است که این آیه، مسألۀ وجوب مسارعت را منحصر به سبب المغفره نکرده، دنبال این آیه این است: «وَ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ» یک جنّتی