سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 130

بیان استاد در آیۀ أَطِیعُوا اللّهَ

نکته ای که در همین آیۀ«أَطِیعُوا اللّهَ» است این است که دنبالش می فرماید: «وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ» آن «أَطِیعُوا» مولوی است، امرش امر ارشادی نیست برای اینکه این خداست که اطاعت رسول را واجب می کند و علت اینکه در این آیه«أَطِیعُوا» تکرار شده همین است، که امر«أَطِیعُوا» ی اوّل، امر ارشادی است، اما«أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» امرش امر مولوی است. خداوند اطاعت الرسول را ایجاب کرده است. اما خداوند ایجاب نکرده اطاعت خودش را، آن عقل است که حکم می کند به اینکه اطاعه الله واجب است و در«أَطِیعُوا اللّهَ» خداوند ما را ارشاد به حکم عقل می کند و در جایی که اوامر، اوامر ارشادیه باشد، تابع مرشدالیه است. اگر مرشدالیه به دلیل خارجی وجوب داشته باشد، شما را ارشاد به آن واجب می کند و اگر مرشدالیه به دلیل خارجی استحباب داشته باشد، شما را ارشاد به آن مستحب می کند. لذا خود امر ارشادی«فی نفسه لا یدلّ علی الوجوب و لا یدلّ علی الاستحباب، بل یرشدنا» و مرشدالیه از دلیل خارج باید حکمش استفاده شود.

وقتی این مسأله را در ما نحن فیه می خواهیم پیاده کنیم، در ما نحن فیه اگر کلمۀ«سارِعُوا» مکرّر شده بود، مثل کلمۀ«أَطِیعُوا» در«أَطِیعُوا اللّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ» اینجا می فرمود: «وَ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ و سارعوا الی جَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ» ما می گفتیم: چه مانعی دارد، این «سارِعُوا» ی اوّل به نحو امر مولوی دلالت بر وجوب مسارعت و وجوب فوریت می کند، اما آن «سارِعُوا» ی دوم از باب اینکه یک تکلیف مستقلی به عنوان مسارعت الی الجنه نداریم، به عنوان یک امر ارشادی مطرح است و آن امر ارشادی تابع مرشدالیه است، نماز ظهر واجب است، نماز شب مستحب است، هردو هم در رابطۀ با جنّت مطرح هستند و کلمۀ«سارِعُوا» نسبت به هردو صحیح است. اما وقتی که در آیۀ شریفه یک کلمۀ«سارِعُوا» داریم، آیا این«سارِعُوا» را می توانیم در استعمال واحد نسبت به جملۀ اول به عنوان مولویت با او برخورد کنیم اما نسبت به جملۀ دوم عنوان ارشادیت داشته باشد؟ پیداست که در یک استعمال، نمی شود امر هم عنوان مولویت و هم عنوان ارشادیت داشته باشد و چون نسبت به آن جملۀ دوم لامحاله مسألۀ ارشادیت مطرح است، مجبوریم بگوییم: نسبت به جملۀ اول هم مسألۀ ارشادیت مطرح است. اگر اینطور شد، دیگر از کجای این آیه وجوب مسارعت را استفاده می کنیم؟ اگر عنوان، عنوان ارشادی شد، امر ارشادی خودش هیچ نقشی ندارد، هیچ دلالتی بر وجوب نمی کند، وجوب و استحباب برای مرشدالیه، باید از خارج استفاده شود.