سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 142

اقوال مفسرین در تفسیر آیه«وَ سارِعُوا»

لکن مؤیّد این معنا که این آیه شریفه دلالت بر عموم نمی کند، اقوال مختلفه مفسّرین در تفسیر این آیه شریفه است. وقتی که مفسّرین به این آیه شریفه برخورد می کنند، اقوال و نظرات گوناگونی را در رابطه با مفاد این آیه مطرح می کنند. بعضی می گویند: مقصود از«مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ» عبارت از نمازهای یومیه است. روایتی هم ظاهرا در این باب وارد شده و«مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ» را به خصوص صلوات یومیه تفسیر کرده است. بعضی گفته اند: مقصود از«مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ» این است که انسان در نماز جماعت شرکت کند و در صف اول خودش رای قرار دهد. بعضی ها گفته اند: مقصود از«مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ» گفتن آن تکبیری است که مأموم در نماز جماعت به عنوان اقتدا می گوید. یعنی و قتی که امام ایستاد و نماز رای شروع کرد، دیگر مأموم حالت انتظار نداشته باشد، سرعت کند به گفتن الله اکبر، که در حقیقت ایتمام و اقتدا به او تحقّق پیدا می کند. بعضی ها گفته اند: مقصود از مغفرت، توبه است.

بعضی ها گفته اند: مقصود از مغفرت، جهاد فی سبیل الله است. بعضی ها گفته اند: مقصود از مغفرت، اخلاص العمل للّه است. بعضی ها گفته اند: مقصود از مغفرت، همان توبه ای است که در آیات دیگر امر به توبه شده. اینجا یک نفر از مفسّرین نیامده این حرف رای بزند که چرا شما دنبال مصادیق می روید؟ آیه دلالت بر عموم می کند. چرا منحصر به صلوات و یومیه می کنید؟ چرا منحصر به جهاد فی سبیل الله می کنید؟ چرا منحصر به توبه و استغفار می کنید؟ معلوم می شود که این معنا از نظر مفسّرین روشن بوده که این آیه«وَ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ، لا دلاله لها علی العموم»، معنایش این نیست که«کلّما هو سبب المغفره» یا به آن تعبیری که ما کردیم«کلّما هو مغفره» مشمول این آیه شریفه واقع شود و الاّ ظاهر آیه اگر عموم باشد، دیگر دنبال این طرف و آن طرف رفتن که مقصود از این مغفرت چیست؟ مراد خداوند از این مغفرت کدام است؟ اگر یک معنای عامی مفاد این آیه شریفه شد، دیگر نباید انسان دنبال خصوصیات و افراد بگردد، دنبال مصادیق بگردد. آیه یک معنای عامی رای دلالت می کند، همان طورکه در«فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ» جمع محلی به لائم أ فاده عموم می کند، این هم أ فاده عموم می کند و دیگر این اقوال و این خصوصیات چندان ارتباطی نمی تواند به آیه داشته باشد.

عدم دلالت آیه«سارِعُوا و فَاسْتَبِقُوا» بر عموم

پس نفس این اختلاف مفسّرین و اقوال مختلفه ای که در این رابطه مطرح شده، مؤیّد این است که