سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 149

تصدّی انجام این واجب کفایی را به عهده گرفته است. آیا«استبقوا» که خطاب به مکلّفین است، معنایش این است که مسابقه را بین مکلّفین مطرح کرده یا مسابقه را بین خیرات مطرح کرده است؟

به عبارت روشن تر: آیا هر مکلّفی موظّف است به اینکه، مسابقۀ بین مجموع خیرات را ملاحظه کند یا اینکه تنها ولو یک خیر هم داشته باشیم، یک واجب کفایی فرضا داشته باشیم، اینجا«استبقوا»

مطرح است؟ یعنی خطاب به مکلّفین است که شما برای رسیدن به غرض مولا و هدف مولا و تحقّق مأموربه، بعضی از شما بر بعضی سبقت بگیرند؟ ظاهر آیه این است که مسألۀ مسابقه را بین مکلّفین مطرح کرده، نه اینکه مسابقه را بین خیرات مطرح کرده باشد. پس معنایش کانّ این است«یجب علی کل مکلّف ان یستبق الخیر من مکلّف آخر» نه«یجب علی کل مکلّف ان یستبق خیرا من خیر آخر» ظاهر آیۀ شریفه«استبقوا» خطاب به مکلّفین است و مسابقه بین مکلّفین مطرح است. لذا اگر بخواهیم این معنا را بکنیم که می خواهد استباق خیرات بعضی را بر بعضی واجب کند، این جدا خلاف ظاهر آیۀ شریفه است.

فرق مقام با باب متزاحمین

سلّمنا که این حرف درست است و آیۀ شریفه استباق را بین خیرات مطرح می کند، نه بین مکلّفین. شما یک قرینه عقلیه آوردید و از راه آن قرینه عقلیه، مسألۀ وجوب استباق را و به قول ما حتّی استحباب استباق را از بین بردید و امر در آیۀ شریفه را به صورت امر ارشادی مطرح کردید، می گوییم: این قرینۀ عقلیۀ شما را قبول نداریم. شما می گویید: امکان ندارد، وقتی که دو خیر را با هم مقایسه کنیم، استباق نسبت به هر دو خیر که نمی شود، لامحاله یکی قبل از دیگری تحقّق پیدا می کند. چون فرض آنجایی است که خیرات امکان جمع فی زمان واحد نداشته باشد و الاّ اگر امکان جمع فی زمان واحد داشته باشد، مسألۀ استباق اصولا مطرح نیست. حالا که امکان جمع ندارد، آیا این عدم امکان جمع، لطمه ای به وجوب می زند؟ یعنی چون نمی شود در رابطۀ با هر دو خیر، مسألۀ استباق را در نظر بگیریم، در نتیجه وجوب استباق معنا ندارد. شما در«انقذ الغریق» هم همین حرف را بزنید در«انقذ الغریق» آنجایی که دو تا غریق هر دو در حال غرق شدن هستند، بگویید که چون امکان جمع بین انقاذ و غریق در کار نیست، پس«انقذ الغریق لا یدل علی وجوب الانقاذ» برای اینکه اگر دلالت بر وجوب انقاذ کرد، «لا یمکن الجمع بین انقاذ الغریقین» آیا این حرف را در آنجا می زنید یا اینکه در آنجا مسألۀ اهم و مهم را مطرح می کنید و به عبارت دیگر مسألۀ تزاحم را در آنجا مطرح می کنید که معنای تزاحم در مقابل تعارض، همانطوری که مکرر شنیده اید این است که در متزاحمین