سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 161

فرق عنوان مرحوم آخوند(ره) و مرحوم صاحب فصول(ره) برای اجزاء

اینجا خوب است دقّت شود که آیا بهتر این است که محل نزاع را به صورتی که مرحوم محقق خراسانی مطرح کرده اند، مطرح کنیم یا به صورتی که مرحوم صاحب فصول مطرح کرده اند؟ این نحوی که مرحوم محقّق خراسانی مطرح کردند، خود عنوان محل نزاع، یک چیز معقول به تمام معنا است. بحث این است که اگر کسی مأموربه را در خارج کاملا واجدا لجمیع الخصوصیات انجام داد، آیا دیگر تکلیف دست از گریبان او برمی دارد، مسألۀ اعاده و قضا کنار می رود یا اینکه تکلیف هنوز دست بردار نیست؟ پس آنکه نقش دارد در مسألۀ اجزا و یا عدم اجزاء، اتیان مأموربه است در خارج.

منتها اشکالی که به مرحوم آخوند وارد است، تنها این اشکال است که اگر مسأله را به این صورت مطرح کنیم، این دیگر جزو مباحث الفاظ شناخته نمی شود، چون در این جلد اول کفایه به عنوان مباحث الفاظ داریم مباحثی را مطرح می کنیم. به این صورتی که ایشان مطرح کردند، این دیگر به لفظ ارتباطی ندارد! این در رابطۀ با خواندن نماز در خارج است، که این نماز خارجی صحیح واجد شرایط، آیا مؤثّر و مقتضی نسبت به اجزاء و عدم وجوب اعاده و قضا هست یا مؤثّر نیست؟

پس این شأن عمل خارجی است، این نزاع در اقتضا و عدم اقتضا در رابطۀ با عمل خارجی است، این را دیگر جزو مباحث الفاظ نمی توانیم به حساب بیاوریم.

پس اشکالی که به مرحوم آخوند متوجه است، تنها همین است که با این تعبیر، دیگر شما نمی توانید این بحث را به عنوان بحث لفظی مطرح کنید. اما روی عنوانی که صاحب فصول کرده، اگر اشکالات دیگرش را صرف نظر کنیم، ظاهر تعبیر یک تعبیری است که با بحث لفظی متناسب است برای اینکه ایشان موضوع را«الامر بالشی» قرار داده و فاعل«یقتضی» هم ضمیری است که به خود این امر برمی گردد. مسألۀ اقتضا و تأثیر را به حساب امر گذاشته.

بعد باید ببینیم که چطور می شود؟ آیا امکان دارد یا امکان ندارد؟ که به آن کار نداریم. اما به حسب ظاهر عنوان محل بحث، همان طوری که در باب مرّه و تکرار شما بحث کردید، در باب فور و تراخی بحث کردید، در باب وجوب و عدم وجوب بحث کردید، ایشان طرح بحثشان هم در اینجا به همان سبک است، «الامر بالشیء هل یقتضی الاجزاء، اذا اتی بذلک الشیء، ام لا یقتضی؟».

اگر بیان ایشان اشکالات دیگری که در مسألۀ است را نداشته باشد، بهتر از بیان مرحوم آخوند است. اما حالا باید ملاحظه کنیم، اشکالاتی که به کلام صاحب فصول متوجه است، اما به کلام مرحوم محقق خراسانی دیگر آن اشکالات وارد نیست، برای اینکه موضوع را انجام مأموربه در