سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 166

این همه با«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» و«آتُوا الزَّکاهَ» برخورد می کنیم و می بینیم و می شنویم، هیچ به ذهن ما نمی آید که معنای«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» این است که«اذا أتیتم بالصلوه فی الخارج مع الخصوصیات المعتبره لا یجب علیکم اعادتها و لا قضائها خارج الوقت» آیا یک چنین معنایی از«أَقِیمُوا الصَّلاهَ»

متبادر می شود؟ بلااشکال چنین معنایی نیست.

دلیل دوم بر اینکه چنین معنایی نیست، این است که معنای مطابقی، تمام معنای موضوع له است، در حالی که می دانیم که در موضوع له هیئت«افعل»، معنای وجوب مدخلیت دارد و به تعبیر اینها، طلب وجوبی در معنای هیئت«افعل» هست. اگر این اضافات هم باشد، پس این اضافات باید به عنوان جزء معنای موضوع له باشد، قید معنای موضوع له باشد، برای اینکه اصل معنای وجوب اقامه الصلاه و طلب وجوبی اقامه الصلاه که نمی شود در معنای«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» وارد نباشد. ما این همه زحمت کشیدیم و گفتیم: هیئت«افعل» دلالت بر وجوب می کند، به تعبیر اینها دلالت بر طلب وجوبی دارد. پس اگر این خصوصیات هم در معنای هیئت«افعل» نقش داشته باشد، این معنا تمام المعنی الموضوع له نمی تواند باشد، برای اینکه وجوب، بلااشکال در معنای موضوع له دخالت دارد. آن وقت چطور می شود که حتّی وجوب را از دایرۀ موضوع له خارج کنیم و بگوییم: معنای «أَقِیمُوا الصَّلاهَ» این است که«اذا اقمتم الصلوه، لا یجب علیکم الاعاده و لا القضاء؟» پس این دلیل دوم هم اقتضا می کند که معنای مطابقی هیئت«افعل»، نمی شود این عنوان با طول و تفصیلی که اینجا مطرح می کنیم باشد. لذا خیلی واضح است که دلالت مطابقه در کار نیست.

دلالت تضمّن هم در کار نیست به همان دلیل اوّلی که ذکر کردیم و دلیل دوم دیگر اینجا جریان ندارد، اما دلیل اوّل اینجا جریان دارد. آیا متبادر از«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» جز مسألۀ وجوب و اقامه الصلوه است؟ جز مسألۀ بعث و تحریک اعتباری الی ماهیه الصلوه است؟ کجا انسان از«أَقِیمُوا» استفاده می کند که«اذا تحقّقت الاقامه فی الخارج و صلّیتم، لا یجب علیکم اعاده فی الوقت و القضاء فی خارج الوقت»؟ کجای«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» به دلالت تضمّن این معنا از او استفاده می شود؟ لذا نفی دلالت تضمّن هم مثل دلالت مطابقه روشن و بدیهی است و هیچ کس هم نمی تواند چنین معنایی را ادعا کند.

دلالت التزامی و اشکال آن

تنها مسألۀ دلالت التزام باقی می ماند. در دلالت التزام، می دانید که دلالت التزامیه از نظر بعضی ها، اگر بخواهد جزو دلالات لفظیه شناخته شود، باید دو خصوصیت در آن باشد و از نظر بعضی ها یک