سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 174

مولا گفت: «اقیموا الصلوه مع الوضوء» و شما همین را در خارج انجام دادید، بدون کم وکاست با تمام خصوصیات این صلاه مع الوضوء در خارج انجام گرفت، بحث می کنیم که این عمل خارجی با تمام شرائط نسبت به خود این«اقیموا الصلوه مع الوضوء» آیا مجزی است یا نه؟ معنای مجزی هم این است که آیا این عملی که در خارج اتیان شده، کفایت می کند؟ دیگر لازم نیست اعاده و قضاء یا اینکه مثلا مسألۀ اعاده و قضاء مطرح است؟ بعد که به امر واقعی ثانوی می رسیم، آن را هم نسبت به خودش حساب می کنیم، می گوییم: مولا گفته است که اگر شما فاقد الماء بودی، وظیفۀ شما نماز مع التیمم است، این نماز مع التیممی که در خارج واقع شد، نسبت به خود این امر، آیا مجزی است یا نه؟ نسبت به خود«اقیموا الصلوه مع التیمم» آیا مجزی است یا نه؟ و معنای مجزی بودن، عدم وجوب الاعاده و القضاء است. و باز به امر ظاهری هم که می رسیم، این طوری بحث می کنیم که روایت زراره می گوید: نماز جمعه واجب است. پشتوانه روایت زراره هم«صدّق العادل» است. حالا کسی که نماز جمعه خوانده، آیا این نماز جمعه در رابطۀ با خود این امر ظاهری مجزی است یا نه؟

پس قسمت اول بحث این است که مأموربه به هر امری را نسبت به امر خودش حساب کنیم و از محدوده خودش خارجش نکنیم صلاه مع الوضوء نسبت به امر به صلاه مع الوضوء، صلاه مع التیمم نسبت به امر به صلاه مع التیمم، صلاه الجمعه که وجوبش از راه خبر زراره یا استصحاب ثابت شده، نسبت به وجوب خود صلاه جمعه بحث کنیم.

امر واقعی ثانوی و امر ظاهری

اما بحث مهم، شعبۀ دوم بحث است. در این شعبۀ دوم، دیگر هر سه امر شرکت ندارند، فقط امر واقعی ثانوی و امر ظاهری شرکت دارند. در این شعبۀ دوم که اساس بحث اجزاء را این شعبه تشکیل می دهد، این است که اگر این آدم، صلاه مع التیمم را با فقدان ماء انجام داد، در حال«صلاه مع التیمم کان واجدا للشرط»، یعنی شرطش، فقدان الماء بوده، لکن بعد از آنکه نماز خواند او تمام شد، در وقت یا خارج وقت«صار واجدا للماء». حالا بحث می کنیم که آیا این نماز مع التیمم در حال فقدان ماء، کفایت می کند از«صلاه مع الوضوء بعد وجدان الماء؟» اگر یک ساعت به غروب واجد الماء شد، آیا باید نماز را اعاده کند و اعاده اش مع الوضوء باشد یا اگر در وقت آب پیدا نشد، لکن خارج وقت واجد الماء شد، آن نماز مع التیممی که در وقت خوانده شده، اقتضا دارد که در خارج وقت«لا یجب علیه الاعاده» یا اینکه باید در خارج وقت حالا که واجد الماء شده، نماز مع الوضوء را به عنوان قضاء انجام بدهد؟ یا در امر ظاهری اینطوری بحث کنیم، بگوییم: خبر زراره گفت: روز جمعه، نماز جمعه