سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 185

درس دویست و هشتاد و نهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

معنای اقتضاء در عنوان

آیه چه اقتضاء و چه تأثیر و تأثّری دارد؟ مقصود از اقتضای آیه، همان دلالت آیه است، همان مفاد و حکایت آیه است. برای اقتضاء در خارج دو نوع استعمال و دو نوع اطلاق وجود دارد و تردیدی در این معنا نیست. انما الکلام در این است که این«یقتضی» در ما نحن فیه در عنوان محل نزاع، به کدام یک از این دو معنا استعمال شده است؟ مخصوصا با توجّه به اینکه برای محل نزاع دو شعبۀ بحث ذکر کردیم: یک شعبه بحث عقلی محض بود و یک شعبه مربوط به دلالت ادلۀ اوامر اضطراریه، یا اوامر ظاهریه بود. و در حقیقت یکی متمحّض در بحث عقلی بود و دیگری متمحّض در بحث لفظی بود. با توجه به اینکه محل نزاع، شامل هردو شعبه و هردو قسم است، کلمۀ«یقتضی» که در این عنوان عام محل نزاع به کار برده شده، آیا مقصود کدام یک از این دو معنای اقتضاء است؟

در رابطۀ با آن شعبۀ اول از محل بحث، هیچ جای تردید نیست، یعنی آنجایی که نزاع ما، نزاع در یک مسألۀ عقلیه است و حاکم در آن مسأله، تنها عقل است و او عبارت از این بود که اتیان به مأموربه