سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 189

درس دویست و نودم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

بیان مفهوم اقتضاء در مسألۀ اجزاء

بحث دربارۀ کلمۀ یقتضی بود که در عنوان بحث اجزاء ذکر شده بود. مرحوم آخوند(ره) در کتاب کفایه فرمودند: اقتضاء را به معنای علّیّت و تأثیر معنا می کنیم و این علّیّت و تأثیر در هردو شعبۀ محل بحث ما قابل تطبیق است. اما در شعبۀ اول که خیلی روشن است، برای این که آنجا مسأله، مسألۀ عقلی است و عقل حاکم است. و اما در شعبۀ دوم، آنجا هم نکته ای دارد که ما اقتضاء را به معنای علّیّت و سببیت معنا کنیم. درست است که ریشۀ بحث دوم مربوط به مقام دلالت ادله است که بدانیم ادلۀ اوامر اضطراریه، یا ادلۀ اوامر ظاهریه چه مقدار دلالت دارد، ولی درعین حال آنچه که مجزی و مقتضی اجزاء است، مفهوم«صلاه مع التیمم» نیست، اتیان خارجی به صلاه مع التیمم است.

تا در خارج«صلاه مع التیمم» اتیان نشود، مسألۀ اجزاء نمی تواند پیاده شود، ولو این که دلیل هم دلالت داشته باشد. پس درست که ریشۀ بحث مربوط به مقام دلالت است، اما درعین حال آن چه تأثیر در اجزاء می کند، عمل خارجی«صلاه مع التیمم» است. پس ما می توانیم در قسمت دوم هم