سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 200

به معنای همان سببیت شرعیه معنا کنیم؟ بگوییم: این نماز«مع التیمم» را شارع«جعله سببا للاجزاء»؛ این نماز با طهارت استصحابی را شارع«جعله سببا للاجزاء». مسأله روی سببیت شرعیه است، همان طوری که در کثیری از موارد عنوان سببیت شرعیه مطرح است. در این بخش دوم که ریشۀ بحث در رابطۀ با مفاد ادلۀ شرعیه است، از ادلۀ اوامر اضطراریه چه استفاده می شود؟ آن کسی که می گوید: ادلۀ اوامر اضطراریه دلالت بر اجزاء می کند، این حرفش عباره اخرای همین عبارت است، که نماز«مع التیمم» در خارج«یکون سببا شرعیا للاجزاء»؛ شارع این را سبب برای اجزاء از نماز مع الوضوء قرار داده است. آن کسی که در اوامر ظاهریه قائل به اجزاء است، می گوید: من از اوامر ظاهریه این استفاده را می کنم، که اگر با طهارت استصحابی نماز خوانده شود، این نماز با طهارت استصحابی را خود شارع«جعله سببا للکفایه بالاضافه الی الصلاه مع الطهاره الواقعیه»، این کفایت می کند از نماز با طهارت واقعیه، لکن این سببیت را چه کسی به این اعطاء کرده است؟ این سببیت از کجا استفاده شده است؟ این سببیت، سببیت شرعیه است، از ادلۀ شرعیه این معنا استفاده می شود. از همان دلیلی که شما می گویید: «اتلاف مال الغیر سبب للضمان»؛ «من الذی جعل الاتلاف سببا لضمان»؟ «الشارع»؛ «ما المراد بکون الاتلاف سببا»؟ «المراد انه هو السبب شرعا و له سببیه شرعیه». اینجا دیگر مسألۀ تأثیر و تأثر علت و معلول و واقعیت علت و معلول را ما نباید مطرح کنیم. لذا در«مانحن فیه» هم مسألۀ اقتضاء را به معنای سببیت می گیریم و سببیت همان سببیت شرعیه است. این در رابطۀ با بخش مهم مسألۀ اجزاء.

معنای عقلی بودن مسألۀ اجزاء

اما در رابطۀ با بخش اول که عبارت از یک مسألۀ عقلیه بود چطور؟ مسألۀ عقلیه آن چطور است؟ آنجا هم وقتی که می گویید: اتیان به مأموربه واقعی، مجزی است از این که ثانیا همین را تکرار کنید و همین را اتیان کنید و اعاده کنید.

اما معنای این که این مسأله عقلی است، چیست؟ معنایش این است: «العقل یحکم بانّ عقیب الاتیان» دیگر لازم نیست شما تکرار کنید. نه به معنای این که یک واقعیتی در کار است، مگر مسائل عقلیه در رابطۀ با واقعیات مطرح است؟ پس مولا وقتی که یک شیء را ایجاب می کند، چه کسی پشت سر این ایجاب می گوید: ایها العبد چرا ساکت و ساکن نشسته ای؟ چرا دستور مولا را رعایت نمی کنی؟

مگر شما نمی گویید حاکم بالاستقلال در باب اطاعت و عصیان، عبارت از عقل است؟ این را که