سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 204

مع الوضوء»، یا اگر فقیه در جوّ فقه، بگوید: نماز با استصحاب طهارت کافی است، معنای کافی بودن نماز با وضوء استصحابی، یعنی کافی است از نماز با وضوء یقینی و با وضوء واقعی. در حقیقت آن «ما یجزی عنه» آن، چون در فقه و اصول در حقیقت در رابطۀ با اعاده و قضاء است، لذا کلمۀ اجزاء در رابطۀ با آن ملاحظه می شود. اما این نه به معنای این است که خود کلمۀ اجزاء دست از معنای لغویش برداشته باشد و یک اصطلاح جدید فقهی در رابطۀ با این کلمه وجود داشته باشد. شاهد این معنا این است که اگر شما به جای کلمۀ اجزاء همین کلمۀ کفایت را هم بگذارید، عینا مسألۀ همین طور است.

اگر این جور تعبیر می کردند که«الاتیان بالمأموربه علی وجهه هل یقتضی الکفایه ام لا یقتضی الکفایه؟»، شما می توانستید احتمال دهید که این کلمۀ کفایت در اینجا یک معنای جدیدی پیدا کرده، یک معنایی غیر از معنای لغوی و عرفی پیدا کرده است. اگر به جای کلمۀ اجزاء، کلمۀ کفایت هم گذاشته می شد، هیچ فرقی نمی کرد. همان طوری که کلمۀ کفایت معنای لغویش مراد بود، لکن «ما یکفی عنه» آن، به قرینۀ فقه مسألۀ قضا و اعاده است و اگر«ما یکفی عنه» قضاء و اعاده باشد، سبب تغییری در کلمۀ کفایت نمی کند. و باز شاهدش این است که ما خودمان در تعبیرات عرفی، کلمۀ کفایت را در موارد مختلف به کار می بریم، در مواردی که«ما یکفی عنه» آن کاملا مختلف است، بکار می بریم. یک وقت می گوییم: یک لیوان آب کافی است، یعنی برای رفع تشنگی، یک استکان چای کافی است، برای آن استفاده ای که انسان از چای می برد. یک بشقاب غذا کافی است، یعنی برای سیر شدن. کلمۀ اجزاء هم به همین معنا است، «ما یکفی عنه» و«ما یجزی عنه» آن فرق می کند و الاّ از نظر معنا فرقی وجود ندارد. اما به ظاهر کلمات فقها و اصولیین اگر انسان بخواهد جمود کند، اقتضاء می کند که انسان در بادی نظر خیال کند که یک اصطلاح خاصی وجود دارد. ما در کلمات اینها به دو تعبیر برخورد می کنیم:

اجزاء به معنای«اسقاط التعبد به ثانیا»

بعضی ها اجزاء را به معنی«اسقاط التعبّد به ثانیا» معنا کردند، گفته اند این که می گوییم: اتیان به مأموربه مجزی هست، یعنی لازم بودن اتیان به این مأموربه را برای نوبت دوم اسقاط می کند. و بعضی ها مسألۀ اجزاء را به معنی«اسقاط القضاء» معنا کردند. در این تعبیرات دو نکته را ما باید ملاحظه کنیم: یک نکته این است که، آن تعبیری که می گوید: یسقط التعبد به ثانیا، با توجه به این که بحث ما دو تا بخش داشت و در دو قسمت در بحث اجزاء بحث می کنیم«ان شاء الله». و بیان کردیم که یک بخش از مسأله، مسألۀ عقلیه است و بخش دیگر، بحث از ریشۀ اختلاف مربوط به دلالت ادله