سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 205

و مقام لفظ است. این«اسقاط التعبد به ثانیا» را باید در هر دو بخش پیاده کنیم. در بخش اول این طور بگوییم: اتیان به مأموربه به امر واقعی اوّلی، مثل نماز مع الوضوء نماز با وضو یقینی، «یسقط التعبد به ثانیا»، یعنی با اتیان به نماز با وضو یقینی، دیگر لازم نیست که عین همین معنا دوباره تکرار شود. کما این که نماز«مع التیمم» را اگر در رابطۀ با امر خودش حساب کنیم، باز آنجا هم روشن است«الاتیان بالصلاه مع التیمم یسقط التعبد بالصلاه مع التیمم ثانیا» در بخش اول اینجور بحث داریم. اتیان نماز با وضو استصحابی، یسقط التعبد به همین نماز با وضو استصحابی را ثانیا. در این بخش اوّل این کلمۀ اسقاط و تعبد به ثانیا خیلی روشن پیاده می شود.

اما در بخش دوم می خواهیم این طور بگوییم: نماز«مع التیمم» مجزی هست، یعنی یسقط التعبد به چه چیز؟ به همین نماز«مع التیمم» یا یسقط التعبد به نماز«مع الوضوء»؟ کانّ اینجا در ضمیر«به» یک استخدامی باید ملاحظه شود؛ وقتی که در بخش دوم بحث می کنیم که نماز«مع التیمم» مجزی از نماز«مع الوضوء» است و اجزاء را به معنای اسقاط التعبد به ثانیا معنا می کنیم، در ضمیر«به» باید یک مرحله ای از استخدام را قائل شویم، برای این که ما خودش را که نمی خواهیم تکرار کنیم، بحث این است که نماز تکرار شود، ولی در تکرارش به جای تیمم، مسألۀ وضو مطرح باشد.

همین طور در نماز با طهارت استصحابی، وقتی که کلمۀ اجزاء را مطرح می کنیم و اجزاء را به معنای«اسقاط التعبد به ثانیا» معنا می کنیم، باز در ضمیر آن باید یک مرحله ای از استخدام را مرتکب شویم. برای این که در این بخش نمی خواهیم بگوییم که نماز با طهارت استصحابی تکرارش لازم نیست! می خواهیم بگوییم: نماز با طهارت استصحابی، شما را از نماز با طهارت واقعیه بی نیاز می کند، لذا ضمیر«به» به آن نماز با طهارت واقعیه برمی گردد و در حقیقت یک مرحله ای از استخدام در اینجا مطرح است. پس«اسقاط التعبد به ثانیا» به این صورتی که بیان کردیم پیاده می شود.

همین طور در این تعبّد به ثانیا یک نکتۀ دیگری هست و آن این است که«التعبد به ثانیا» اعم از این است که به عنوان«الاداء و فی الوقت» باشد، یا به عنوان«القضاء و فی خارج الوقت» باشد.

معنایش این است که تکرارش لازم نیست. حالا می خواهد این تکرار فی الوقت باشد و عنوان اعاده پیاده کند، یا فی خارج الوقت باشد و عنوان قضاء پیدا کند.

اجزاء به معنای«اسقاط القضاء»

اما در تعبیر دیگری مسألۀ اجزاء به«معنی اسقاط القضاء» معنا شده است. در این تعبیر در رابطۀ با کلمۀ«قضاء» دو احتمال مطرح است: یکی این که مقصود از قضاء همان قضاء مقابل ادا باشد، یعنی