سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 206

فعل در خارج وقت. اگر این طور باشد و ما اجزاء را به معنای«اسقاط القضاء» بگیریم، لازمه اش این است که بحث اعاده در بحث اجزاء دیگر مطرح نشده باشد، فقط بحث قضاء مطرح شده باشد.

آنجایی که در اوّل وقت نماز مع التیمم می خواند، لکن چند ساعت بعد دسترسی به آب پیدا می کند و هنوز وقت باقی است، اینجا هم داخل در مسألۀ اجزاء و عدم اجزاء است. در حالی که اگر ما اجزاء را به معنی«اسقاط القضاء» معنا کنیم، لازم می آید که این بحث از نظر اعاده خارج از عنوان بحث اجزاء باشد. در حالی که مسلّم بحث اعاده هم داخل در محل بحث است.

بله اگر قضاء را به معنای همان فعل ثانوی معنا کنیم، همان«التعبد به ثانیا». اگر این طوری معنا کردیم، آن وقت فرق بین این دو تعریف در عبارت پیدا می شود، اما در معنا فرقی نمی کند و همان طوری که مسألۀ قضاء داخل در محل بحث است، مسألۀ اعادۀ در وقت هم داخل در محل بحث خواهد بود. لکن جمود بر ظاهر لفظ، اقتضای این معنا را دارد و الاّ به حسب واقع کلمۀ اجزاء یک معنای جدیدی ندارد، بلکه کلمۀ اجزاء به معنای کفایت است، منتهی«ما یکفی عنه» آن، در فقه و غیر فقه و در موارد بینشان اختلاف است، بدون این که این اختلاف، در معنای اجزاء و در معنای کفایت تغییری ایجاد کند. مرحوم آخوند(ره) هم تقریبا همین معنا را ذکر می کنند و حق هم با ایشان است.

اشکال استاد به بیان مرحوم آخوند(ره) در معنای اجزاء

اما یک تعبیری مرحوم آخوند دارند، که آن تعبیر به نظر ما درست نیست. مسألۀ دو تعریفی که برای اجزاء به حسب ظاهر عبارات فقها و اصولیین شده، جاهای این دو عبارت را هم مختلف قرار داده، ایشان این طور می فرمایند: اتیان به مأموربه، به امر واقعی(که مقصودشان امر واقعی اوّلی است)، یجزی(بعد تفریع می کنند) فیسقط التعبد به ثانیا. جای اسقاط تعبد را اینجا قرار می دهند.

اتیان به مأموربه به امر واقعی اوّلی. می فرمایند: «یجزی فیسقط التعبد به ثانیا». بعد می فرمایند: اتیان به مأموربه به امر اضطراری، مثل نماز«مع التیمم»، یا امر ظاهری مثل صلاه با استصحاب طهارت، «یجزی فیسقط القضاء». کانّ تعریف به«اسقاط القضاء» را می خواهند بر امر اضطراری و امر ظاهری پیاده کنند و تعبیر به«اسقاط و التعبد به ثانیا» را در رابطۀ با امر واقعی اوّلی پیاده کنند.

ولی آنهایی که اجزاء را به معنی«اسقاط التعبد به ثانیا» معنا کردند، در تمام اوامر این طوری معنا کردند و آنهایی که اجزاء را به معنی«اسقاط القضاء» معنا کردند، در رابطۀ با تمام اوامر اجزاء را به معنی«اسقاط القضاء» معنا کردند، بله اگر در عبارت واحده هر دو عنوان مطرح می شد، که ما می گفتیم: «الاجزاء امّا اسقاط التعبد به ثانیا و امّا اسقاط القضاء» آن وقت می توانستیم بگوییم: اما