سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 209

«القائل بالمرّه یتفرّع علی قوله الاجزاء و القائل بالتکرار یتفرّع علی قوله عدم الاجزاء». پس در حقیقت مسألۀ اجزاء وقتی که با مسألۀ مرّه و تکرار ملاحظه شود، یا همان مسأله است، یا دنبالۀ آن مسأله و متفرّع بر آن مسألۀ است. در حالی که در کلمات اصولیین به صورت دو مسألۀ مستقل و دو مسألۀ غیرمرتبط با هم مطرح است. جواب این شبهه چیست؟ و همین طور یک شبهه در مسألۀ دیگری که آن را مطرح می کنم، جواب هر دو را بعدا«ان شاء الله».

ارتباط مسألۀ اجزاء با مسألۀ تبعیت قضاء از اداء

مسألۀ دیگر این که آیا قضاء تابع اداء است؟ یعنی خود همین«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» ، «أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اللَّیْلِ» می گوید: بعد از وقت هم باید قضاء تحقق پیدا کند، که معنای«تبعیت القضاء للاداء» یعنی همان دلیلی که دلالت بر اداء می کند، دلالت بر قضاء می کند. قائل به تبعیت این را می گوید. اما آن که می گوید: «القضاء لیس بتابع للاداء بل القضاء یحتاج الی امر جدید و امر مستقل». و اگر امر جدیدی مثل«اقض مافات کما فات» را نداشته باشیم، مسألۀ لزوم قضاء نمی تواند مطرح باشد. حالا صاحب این شبهه می گوید: این مسألۀ«تبعیه القضاء للاداء و عدم التبعیه»، همین مسألۀ اجزاء و عدم اجزاء است. برای این که قائل به اجزاء، می گوید: «القضاء لیس بتابع للاداء» یعنی دلیل ادا نمی گوید شما بعد از وقت باید قضاء انجام دهید، آن یک دلیل خاص و مستقل لازم دارد و اگر دلیل خاص و مستقل نبود، اصلا قضایی وجود ندارد. اما آن که می گوید: «القضاء تابع للاداء» او عدم اجزاء را مطرح می کند، می گوید: با اتیان به مأموربه، نمی شود شما قائل به کفایت و اجزاء شوید، بلکه نفس دلیل بر وجوب اداء، متضمن وجوب قضاء هست و دیگر هیچ نیاز به امر جدیدی ندارد، بلکه همان امر ادائی گریبان انسان را می گیرد. پس«ما الفرق بین بحث الاجزاء» و بین«مسأله تبعیه قضاء للاداء و عدم تبعیه» این حالا دو شبهه، یا دو سؤال است، جوابش بعد«ان شاء الله».

پرسش:

1 - معانی مختلف اجزاء را توضیح داده و قول مختار را بیان نمایید.

2 - بیان مرحوم آخوند(ره) در اجزاء از امر واقعی و اجزاء از امر ظاهری را توضیح دهید.

3 - اشکال استاد از بیان مرحوم آخوند(ره) در اجزاء را تقریب کنید.

4 - آیا بین مسألۀ اجزاء و مسألۀ مره و تکرار ارتباطی وجود دارد؟

5 - مسألۀ تبعیت قضاء از اداء چه ارتباطی به مسألۀ اجزاء می تواند داشته باشد؟