سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 213

فرق حقیقی بین المسألتین نمی تواند باشد. آن که مرحوم آخوند(ره) در کفایه ذکر می کنند این است، می فرمایند: مسألۀ«تبعیت القضاء للاداء و عدم التبعیه» یک مسألۀ لفظی است، آنجا در حقیقت در مفاد«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» بحث است، که آیا از«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» از«أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اللَّیْلِ» می توانیم استفاده کنیم که اگر کسی در محدودۀ وقت نماز را انجام نداد، همین«أَقِمِ الصَّلاهَ»

دلالت کند بر لزوم صلاه خارج وقت. قائلین به تبعیت می گویند: بله، ما مسألۀ وجوب قضاء را از خود«أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اللَّیْلِ» استفاده می کنیم، از«أَقِمِ الصَّلاهَ» هم موضوع وجوب ادا و هم موضوع وجوب قضاء استفاده می شود.

اما قائلین به عدم تبعیت این معنا را نفی می کنند، می گویند: ما از«أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اللَّیْلِ» بیش از مسألۀ وجوب ادا چیزی استفاده نمی کنیم و اما قضاء باید به یک دلیل جدیدی و به یک دلیل دیگری مثل«اقض مافات کما فات» از آن استفاده شود. پس ایشان می فرماید: در مسألۀ تبعیت یک بحث لفظی است و تمرکز این بحث لفظی هم طبق مفاد مثلا«أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلی غَسَقِ اللَّیْلِ» است.

اما در«مانحن فیه» بحث ما بحث عقلی است و شما نباید یک بحث عقلی که عبارت از بحث اجزاء است، با یک بحثی که متمحض در لفظ است، خیال کنید که اینها یک مسأله است، مسألۀ عقلی چه ربطی به مسألۀ لفظی دارد؟ آن چه از کلام مرحوم آخوند(ره) استفاده می شود، عبارت از این معنا است. لکن گفتیم که این اولا درست نیست! برای این که در«مانحن فیه» در دو بخش صحبت داریم:

بخش اول که بحث عقلی است، اما بحث دوم در رابطۀ با اوامر اضطراریه و اوامر ظاهریه است که بحث ما لفظی است. و عمدۀ در مسألۀ اجزاء هم، همین بحث دوم است و الاّ بحث اول که عقلی محض است، آن اصلا مخالفی ندارد، الاّ من شذّ و ندر. اساس و مهم بحث در مسألۀ اجزاء در بخش لفظی این بحث است.

اگر شما فرق را در لفظی بودن و عقلی بودن قرار می دهید، هر دو بحثمان بحث لفظی است.

بحث، در«تبعیت القضاء للاداء» بحث لفظی است، در بحث اجزاء هم اساس و مهم همان بحث لفظی است، «فما الفرق بین المسألتین»؟ پس اولا این فرقی را که ایشان ذکر کردند، فرق صحیحی نیست.

ایشان«مانحن فیه» را یک مسألۀ عقلیۀ محضه تلقی کردند، در حالی که چنین نیست. واقع مسألۀ این است که فارق بین مسألۀ اجزاء و بین مسألۀ«تبعیت القضاء للاداء»، یک فارق ماهوی است، فرقشان فرق بین وجود و عدم است. چطور فرق بین وجود و عدم است؟ برای این که ما در بحث اجزاء موضوع و مبتدای بحثمان«الاتیان بالمأموربه» است.