سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 224

عن المأموربه بما انه مأموربه» آن وقت مراد ایشان این است، در باب شرط هم مثال می زنیم، می فرماید: اگر شارع بخواهد وضو را شرط برای نماز«بوصف کونه مأمورابه» قرار دهد، تنها راهش این است که شارع امر را به صلاه مقیّدا بالوضوء متعلق کند و بفرماید: «صل مع الوضوء» از این تقیید مأموربه به قید وضو، انتزاع شرطیت برای وضو می شود. و به تعبیر ایشان جعل شرطیت شده برای وضو، منتهی به صورت التبعیه.

انتزاع شرطیت طهارت از ادله

اگر ما بخواهیم وضو را شرط برای نماز بدانیم، جز از طریق«صل مع الوضوء» امکان ندارد. در همین رابطه اگر تیمم در حال عدم وجدان ماء بخواهد شرطیت برای نماز داشته باشد، راهش چیست؟ راهش این است که حتما یک«صل مع التیمم» باید داشته باشیم. عنوان شرطیت تیمم برای صلاه به وصف کونها مأمورا بها، جز از طریق«صل مع التیمم» امکان ندارد، از«صل مع الوضوء» که نمی توانیم شرطیت تیمم را استفاده کنیم، شرطیت تیمم مثل خود شرطیت وضو است. در وضو نیاز به یک«صل مع الوضو» دارد و در این هم نیاز به یک«صل مع التیمم» دارد، تا شرطیت تیمم را در صورت فقدان ماء بتوانیم استفادۀ کنیم.

همین طور اگر بخواهیم با طهارت استصحابی نماز بخوانیم و در حقیقت در صورت شک در طهارت و در بقاء وضوء بخواهیم به این وضو استصحابی اکتفاء کنیم و به عبارت دیگر وضو استصحابی را در صورت شک، شرط برای نماز بدانیم. راه منحصرش این است، که یک«صل مع الطهاره الاستصحابیه فی صورت الشک» داشته باشیم و از تعلق امر به صلاه مقید به وضو استصحابی در ظرف شک استفاده کنیم، که این وضو استصحابی در صورت شک شرطیت دارد و غیر از این چاره ای نیست و راهی وجود ندارد.

پس ما همان طوری که در وضو«صل مع الوضوء» لازم داریم، در باب تیمم هم«صل مع التیمم» لازم داریم. در باب وضو استصحابی هم«صل مع الوضوء الاستصحابی» لازم داریم. و الاّ نمی توانیم انتزاع شرطیت ولو به لحاظ حالات مختلف، از دلیل شرعی داشته باشیم. راه منحصر انتزاع شرطیت، تعلق امر، بمقیّد به این قید است، تا از این راه بتوانیم مسألۀ شرطیت را به دست بیاوریم.

انتزاع جزئیت اجزاء نماز از ادله

در باب جزئیت هم این طور است. آن کسی که ایستاده نماز می خواند، اگر قیام جزئیت برای