سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 232

که باید مجددا ظرف آب را در حضور مولا و در اختیار مولا قرار دهد. پس این شاهد بر این مطلب است که به صرف آوردن آب و در اختیار مولا قرار دادن، امر ساقط نمی شود. و الاّ اگر امر ساقط می شود، پس چرا در صورت ریختن آب، مجددا بر عبد لازم است که ظرف آب را در اختیار مولا قرار دهد؟ همین لزوم مجدد دلیل بر بقاء امر اولی بحقیقته و به غرضه است. اگر امر اول باقی است، پس چرا تبدیل امتثال جایز نباشد؟ دیگر چه مانعی دارد که ظرف آب اول را بردارد و ظرف آب ثانی را جایگزین ظرف آب اول کند؟ این برهان را مرحوم آخوند(ره) اینجا اقامه می کنند.

بعد یک شاهدی هم در باب شرعیات و از فقه ذکر می کنند، آن شاهد این است که اگر کسی نماز یومیه اش را فرادی خواند بر حسب روایات مستحب است که اگر جماعتی در رابطۀ با همان نماز تشکیل شد، این شخص نماز فرادی را با جماعت اعاده کند، کانّ مرحوم آخوند می فرمایند: این همان تبدیل امتثال است و الاّ در نماز فرادا، نقصی نداشت، مع ذلک روایات می گوید: «یستحب الاعاده جماعتا»، پس عینا مثل این می ماند که عبد برود یک ظرف آب بهتری را در اختیار مولا قرار بدهد. لذا ایشان می فرماید: تبدیل الامتثال هیچ مانعی ندارد.

رد استدلال صاحب کفایه بر جواز تبدیل امتثال

ما اینجا اولین حرفی که با ایشان داریم این است که این بیان شما با قطع نظر از آن استشهاد فقهی، در رابطۀ با امر عقلی چه فرق می کند؟ اگر درست باشد، چه فرق می کند که مسألۀ به صورت تبدیل الامتثال یا به صورت انضمام باشد؟ این بیان شما علی فرض الصحّه، همان طوری که در تبدیل امتثال جریان پیدا می کند، در انضمام هم جاری است. برای این که اگر امر ساقط نشده، همان طوری که عبد از اول در افراد عرضیه می توانست به صورت افراد متعدد امتثال کند، به جای یک ظرف آب در افراد عرضیه پنج ظرف آب در آن واحد در اختیار مولا قرار دهد، حالا که تبدیل امتثال جایز شد، انضمام چه مانعی دارد؟ برود ظرف آب دوم را بیاورد در کنار ظرف اول قرار دهد و مجموع را امتثال واحد قرار دهد، امتثال دوم را منضم به امتثال اول کند، نه تبدیل امثال اول به امتثال ثانی. آیا از این بیان شما علی فرض الصحه فقط جواز تبدیل استفاده می شود؟ یا این که همان طوری که دلالت بر جواز تبدیل می کند، جواز انضمام هم استفاده می شود؟ شما چه دلیلی بر فرق بین تبدیل و بین انضمام دارید که تبدیل را به این صورت تجویز می کنید، اما انضمام را دورش قلم می کشید و حکم به عدم جواز می کنید؟ این بر فرض این است که فرمایش شما تمام باشد.

اما مطلب اساسی این است که فرمایش شما رأسا تمام نیست و توضیح این مطلب همان طوری