سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 239

زمین هم نریخته، این جا هم«الامر باق» و«حیث ان الامر باق» عبد می تواند یک ظرف دیگر آب را مجددا تهیه کند و در اختیار مولا قرار دهد و آن را جایگزین امتثال اول و ظرف اول قرار دهد. گفتیم این معنا غیر معقول است. هدف مولا اگر می گویید: رفع العطش است، رفع العطش به عبد ارتباطی ندارد، به امر هم ارتباط ندارد، او که نگفته«ارفع عطشی» یا آب را در گلوی من بریز، او گفته: «جئنی بالماء» یعنی می خواهم دسترسی به آب داشته باشم، تمکّن از آب داشته باشم. با آب اول و ظرف آب اول، این تمکّن پیدا شد، به قول عوام دیگر درد مولا چیست؟ آب می خواست گفت: «هذا ماء» پس دیگر چه مسألۀ ای و چه حالت انتظاری اینجا وجود دارد؟

مختار استاد در مسألۀ امتثال امر و انضمام

لذا ما معتقدیم: به مجردی که مولا تمکّن از آب پیدا کرد، تمکّن من الماء غرض از امر بوده، غرض از امر حاصل شده و با حصول غرض امر ساقط شده و با سقوط امر دیگر عنوان امتثال ثانوی یک عنوان غیرمعقولی است. اصلا عقل با این معنا مخالفت دارد و گفتیم این مسأله یک مسألۀ بدیهی عقلی است و نمی شود در این معنا انسان مخالفتی داشته باشد. مولا گفته: «جئنی بالماء»، «هذا ماء»، پس دیگر چه حالت انتظاری وجود دارد و چه کمبودی در مأموربه تحقق دارد؟ پس این استفاده ای را که مرحوم آخوند از آن مثال کردند، آن استفاده غیرصحیح بود، در همان مثال هم امر وجود ندارد و لزوم تحصیل غرض مطرح است، منتهی علم به غرض از طریق همان امر اول ساقط شده برای عبد پیدا شده است

در نتیجه ما نه امتثال عقیب الامتثال را تصور می کنیم و نه تبدیل الامتثال بالامتثال الآخر. نه این که امتثال دوم را جایگزین امتثال اول کنیم و نه این که مجموع را با نظر مجدد امتثال واحد قرار دهیم، اینها هیچ کدامش امر معقول و مورد پذیرش عقل نیست اصلا. فقط باقی می ماند دو مورد ما در شریعت داریم، که مرحوم آخوند یک موردش را ذکر کردند. اما مورد دوم هم در فقه وجود دارد، که ظاهر این دو مورد را که انسان برخورد می کند، همین چیزی است که مرحوم آخوند می خواهند عقلی کنند، یعنی بفرمایند مطلبی است که عقل می گوید و شرع هم تأیید می کند این مطلب عقلی را.

یک مسألۀ این است که اگر کسی نماز یومیه اش را فرادی خوانده، بعد در رابطۀ با همان نماز، یک جماعتی تشکیل شد، اینجا هم فتاوا نوعا و هم روایات دلالت بر استصحاب اعادۀ نماز فرادی جماعتا می کند، آن نماز ظهری را که فرادی خوانده، حالا جماعتا اعاده کند، این مستحب است. آن وقت از نظر اکثر فتاوا گفته اند فرقی نمی کند که این نماز ظهرش را خوانده باشد و بعد جماعتی در