سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 244

برخورداری از یک استعداد فوق العاده است، آن وقت انسان خودش را با آنها مقایسه می کند، می بیند آن استعداد در انسان نیست، طبعا دیگر خودش را از رسیدن به آن مرتبه مأیوس می بیند، در حالی که استعداد درست است که نقش مؤثری دارد، اما بالاتر از استعداد، مسألۀ پشت کار و اهمیت دادن به مسائل است.

گفتم در حالات ایشان دیدم که از قول خودشان نقل شده و فرمودند: من سیزده سال در درس مرحوم آخوند(ره) شرکت کردم، سیزده سال تمام. و در این سیزده سال، تنها دو مرتبه درس را تعطیل کردم، در تمام سیزده سال! یک مرتبه مبتلای به یک چشم درد بسیار شدید شده بودم، قدرت بر رفتن به درس نداشتم. یک مرتبه هم یک باران سیل آسا می آمد که من یقین کردم که درس تعطیل است، لذا درس نرفتم، بعد معلوم شد که درس بوده و یک جلسۀ درس از دست ما رفته است. این واقعا برای ما درس است. چطور می شود کسی سیزده سال در یک درسی شرکت کند، تنها دو جلسه تعطیل داشته باشد؟ علّت مهم برای رشد اینها این مسأله است، البته استعداد هم کاملا نقش دارد، اما مهمتر همین است. ما زیاد دیده ایم مقایسه هم کرده ایم. افرادی بودند از نظر استعداد خیلی قوی، ولی این قوّت استعداد برایشان یک غروری پیش آورده بود و به علّت آن غرور، نتوانستند خیلی رشد پیدا کنند.

ولی افراد دیگری را دیدیم که از نظر استعداد خیلی قوی نبودند، ولی با زحمت و با پشتکار و فعالیت مداوم به مقامات بسیار بالایی رسیدند. معلوم می شود که خلاصه کار بیشتر نقش دارد. حالا اجمالا این را می خواستم عرض کنم که من آمدنم دلیل بر خوبی حالم نیست، دلیل بر این است که ضرورت دیدم که درس را تعطیل نکنم. و الاّ روی حساب امروز، درس صبح و عصر را«علی القاعده» می بایست تعطیل کرده باشم.

تقدم دلیل عقلی بر ظواهر کتاب و سنت

در رابطۀ با بحث عرض کردیم که اگر در مقابل یک مطلب مسلّم عقلی، ظواهری از آیات و روایات داشته باشیم، اگر بتوانیم آن ظواهر را توجیه کنیم، فبها. اما اگر نتوانستیم توجیه کنیم، این سبب نمی شود که ما دست از یک مطلب مسلّم عقلی برداریم، بلکه باید بگوییم: ما نمی فهمیم، علم اینها را به اهلش رد کنیم، بگوییم: «الله تعالی و رسوله و الائمه(علیه السلام) اعلم»، اما ما نمی فهمیم. این اولین جوابی بود که در رابطۀ با روایات استحباب اعاده می توانستیم مطرح کنیم.

اما جواب دوم این است که در این روایات، سه جهت وجود دارد که ما اینها را باید از هم تفکیک کنیم و روی یک یک آنها بحث کنیم، که این بحث هم جنبۀ مثلا فقهی دارد، هم جنبۀ اصولی دارد و